ኢንተርኔት ያለዋይፋይ ፤ መብራትን ያለ ገመድ ማሰራጨት የቻለው ታዳጊ ስራዎቹን ይፋ አደረገ

D

በርካቶች በተገኙበት ስራውን በማቅረብ አንቱታን አትርፏል፡፡ኢንተርኔት ዋይፋይ ላይ አዲስ ግኝት ይፋ አድርጓል

በጨለማ ውስጥ ያለውን የኅበረተሰብ ክፍል ብርሃን የሚያሳይ የምርምር ሥራ በአንድ ታዳጊ በጎንደር ዩኒቨርሰቲ ተሞክሯል፡፡

የምርምር ውጤቱ ባለቤት ሃምዛ ሃሚድ ይባላል፤ በሰሜን ጎንደር ዞን ጃናሞራ ወረዳ መካነ ብርሃን ከተማ ነው የተወለደው፡፡

ሃምዛ ከልጅነቱ ጀምሮ እጆቹ አዲስ ነገር ለመፍጠር የታደሉ እንደሆነ በቅርብ የሚውቁት ይመሰክራሉ፡፡

ከስድስት ዓመቱ ጀምሮ አዳዲስ ሥራዎችንና አስደናቂ ተሰጦውን ማሳየት የጀመረው ሃምዛ ሃሚድ የሦስተኛ ክፍል ተማሪ እያለ በአካባቢው ካገኛቸው የኤሌክትሮኒክስ ቁርጥራጮች የድምጽ ማጉያ (ማይክራፎን) በመሥራት ለትምህርት ቤቱ አበርክቶ ነበር፡፡

ሃምዛ የድምጽ ማጉያውን በሠራበት ወቅት መንቀሳቀስ የቻለች የአውሮፕላን ሞዴል ሠርቶ እንደነበርም ተናግሯል፡፡

በቅርቡ ደግሞ የብዙዎችን ቀልብ የሳበ እና በርካቶችን ያስደነቀ ሥራ ይፋ አድርጓል፡፡

የኤሌክትሪክ መብራትን እንደሕልም የሚያዩትን በሰሜን ጎንደር ዞን የሚገኙ በርካታ ወረዳዎች ጥያቄ መልስ ሊሰጥ የሚችል ገመድ አልባ የመብራት አገልግሎት በምሁራን ፊት አበርክቷል፡፡

ሃምዛ የተወለደባትን የጃናሞራ ወረዳን ጨምሮ በዙሪያው የሚገኙ የበየዳ እና ጠለምት ወረዳዎች በመብራት እጦት የሚሰቃዩ ናቸው፡፡ ይህንን ችግር ታዲያ አዲሱ የሃምዛ የምርምር ውጤት የሚፈታው ይመስላል፡፡

የአካባቢውን የመብራት ችግር እና የመብራት ዝርጋታን ወጭ ሲያጤን ያደገው ሃምዛ ለተወለደበት አካባቢ ብቻም ሳይሆን ለመላው ኢትዮጵያ፣ ለአፍሪካና ለቀሪው ዓለም ቀላል የሆነ ዘዴ አበርክቷል፡፡

ሃምዛ ይፋ ያደረገው ፈጠራው የመብራት ኃይል ያለ ኤሌክትሪክ ገመድ በሚገጠምለት ማስተላለፊያ ብቻ በርካታ ኪሎ ሜትሮችን እንዲጓዝ የሚያስችል ነው፡፡

የኤሌክትሪክ ማስተላለፊያው ኃይል ከምንጩ ተነስቶ ጉዳት ሳያደርስና ገመድ ሳይፈልግ ከተገጠመለት የአሌክትሪክ መቀበያ አውታር እንደሚያደርስ ሃምዛ ተናግሯል፡፡

ያለ ገመድ የሚሄደው የኤሌክትሪክ ኃይል ከተገጠመለት ማስራጫ ደርሶ ወደየቤቱ መሠራጨት የሚችል መሆኑንም የፈጠራ ባለቤቱ ተናግሯል፡፡

ገመድ አልባ ኤሌክትሪክ ማስተላለፊያውን የፈጠረው ሃምዛ የጎንደር ዩኒቨርስቲ የምርምር እና የማኅበረሰብ አገልግሎት ምክትል ፕሬዝዳንት ፕሮፌሰር መርሻ ጫኔን ጨምሮ በርካታ የዩኒቨርስቲው መምህራን በተገኙበት የተሳካ ሙከራ አድርጓል፡፡

ገመድ አልባው የኤሌክትሪክ ማስተላለፍ ሙከራው 17 ነጥብ አምስት ኪሎ ሜትሮችን የሄደ ሲሆን ሙሉ ለሙሉ ሥራ ላይ ሲውል ረጅም ርቀት ሊሄድ እንደሚችል ሃምዛ አስረድቷል፡፡

ሃምዛ ያለ ኢንተርኔት ገመድ የሚሠራ ‹‹የዋይ-ፋይ›› አገልግሎትም የተሳካ ሙከራ አደርጓል፡፡

ይህ ነጻ የኢንተርኔት አገልግሎት በየቦታው የሚባክኑ ሞገዶችን (ሲግናሎችን) በመሰብስብ በየትኛውም የኢንተርኔት አገልግሎት በሌለበት ቦታ መጠቀም የሚያስችል መሆኑን ነው ሃምዛ የተናገረው፡፡

በጎንደር ዩኒቨርሲቲ የሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ትምህርት ክፍል ዋና አስተባበሪ አቶ ግርማ ወርቄ ስለሃምዛ እና ሥራዎቹ ‹‹የተለየ ተሰጥኦ አለው፤ ሥራዎቹ በሙሉ በሙከራ የተረጋገጡ ናቸው›› ብለዋል፡፡

በጎንደር ዩኒቨርሲቲ የሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ትምህርት ክፍል እገዛ እየተደረገለት ፈጠራዎቹን እየሠራ እንደሆነም አቶ ግርማ ተናግረዋል፡፡

‹‹ሃምዛ ለአለፉት ጥቂት ዓመታት በክረምት እና ባሉት የእረፍት ጊዜያት ከመደበኛ ትምህርቱ ጋር በማይገጭበት መልኩ ጎንደር ዩኒቨርሲቲ እየመጣ ይሠራ ነበር፤ አሁንም እየሠራ ነው›› በማለት እየተደረገለት ያለውን እገዛ አብራርተዋል፡፡

በሂደትም ለኢትዮጵያ ስጋት የሆናትን የትራፊክ አደጋ ሊቀንስ የሚችል አዲስ መሳሪያ ይፋ አደረገ፡፡

በሰዓት መልክ ተስርቶ ከእጅ ላይ የሚለበስ እና የመኪና አደጋን የሚከላከል፣ ተሸከርካሪ ከተሸከርካሪ እንዳይጋጭ የሚያደርግ፣ አሽከርካሪዎች እያሽከረከሩ ስልክ እንዳያወሩ የስልካቸውን ኔት ወርክ የሚዘጋ፣

መኪናው ከተፈቀደለት አቅም በላይ ሲጭን ለትራፊክ ፖሊስ መልዕክት የሚያደርስ እና በትራፊኩ እና በሹፌሩ መካከል ያለውን ሙስና ሊያስቆም የሚችል (መኪናው ከተፈቀደለት በላይ ሲጭን እንዳይሄድ የሚያደርግ) መሳሪያ፣

አሽከርካሪው ከተፈቀደለት የፍጥነት መጠን በላይ ሲያሽከረክር ለትራፊክ የሚናገር (መኪናውን የሚያቆም)፣

የመንግሥት መኪናዎች ከተፈቀደላቸው ቦታ ውጭ ሌላ ቦታ እንዳይሄዱ የሚያደርግ እና ሌሎችን ችግሮችን ሊፈቱ የሚችል አዲስ ቴክኖሎጂ ሠርቷል፡፡ ባለሙዎች በተገኙበትም የተሳካ ሙከራ አድርጓል፡፡

ሃምዛ በ2010ዓ.ም የትምህርት ዘመን የዩኒቨርሰቲ መግቢያ ፈተና ወስዶ አጥጋቢ ውጤት አስመዝግቧል፤ በጎንደር ዩኒቨርሲቲ ምሕንድስና ዘርፍ እንደተመደበም አውቋል፡፡

ከዞን እሰከ ፌዴራል ድርስ ሽልማቶችን እንደወሰደ የሚናገረው ሃምዛ መልካም ግንኙነት ባለው እና መደበኛ ትምህርቱን ለመማር በሚዘጋጅበት በጎንደር ዩኒቨርስቲ ከመደበኛ ትምህርቱ ጎን ለጎን ይሄን ፈጠራውን አጠናክሮ እንደሚቀጥልም አስታውቋል፡፡

የኤሌክትሪክ ኃይል ሲቆረጥ የተቆረጠበትን ቦታ ያለ ምንም ስህተት የሚጠቁም መሳሪያ ሃምዛ መፍጠሩንም የጎንደር ዩኒቨርሲቲ የሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ትምህርት ክፍል አስተባበሪው አቶ ግርማ ነግረውናል፡፡

ተማሪው ተመራማሪ ሃምዛ ሃሚድ ለደረሰባቸው የፈጠራ ሥራዎች ከአዕምሯዊ ንብረት ጽሕፈት ቤት የባለቤትነት ማረጋገጫ ለማግኘት ሂደት መጀመሩንም አቶ ግርማ አስታውቀውናል፡፡

-ታርቆ ክንዴ

Advertisements

አምባሳደር ሱሌይማን – የታገሉትና የታዘቡት የተበላሸ አሰራር

D

አምባሳደር ሱሌይማን – የታገሉትና የታዘቡት የተበላሸ አሰራር

አምባሳደር ሱሌይማን ደደፎ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር መካከለኛው ምስራቅ ጉዳዮች ዳይሬክተር ጀነራል ናቸው፡፡በስልጣን ላይ በቆዩባቸው ዘመናት በተለይም በጅቡቲ የኢትዮጵያ አምባሳደር በነበሩበት ወቅት ያጋጠማቸውን የሥራ ላይ ችግሮች፣የታዘቡትንና የታገሉትን የሌብነት ሂደት እና በሌሎችም ተያያዥ ጉዳዮች ዙሪያ ከአዲስ ዘመን ጋዜጣ ጋር ያደረጉት ቃለመጠይቅ ።

አዲስ ዘመን፤ አምባሳደር ሱሌይማን ማን ናቸው ?

አምባሳደር ሱሌይማን፤ ውልደቴና ዕድገቴ በምዕራብ አርሲ ዞን ኮፈሌ ወረዳ ነው፡፡ ከደሀ አርሶ አደር የተገኘሁ ልጅ ነኝ፡፡ አካባቢው በወቅቱ የትምህርት ዕድል ያገኘ አልነበረም፡፡ እኔ ለትምህርት በደረስኩበት ወቅት የስውዲሽ ሚሽን በመንደሬ መሰረተ ትምህርት ይከፍታል፡፡ በዛን ጊዜም የሰባት ዓመት ልጅ ነበርኩ፡፡ ከብት ማገዱን ትቼ በዕድሉ ለመጠቀም ትምህርት ቤት ገባሁ፡፡

ወደ ትምህርት ቤት ስሄድ ጥያቸው የሄድኳቸው ከብቶችም የተሰጣ እህል በልተው፣ ማሳ ገብተው ጥፋት በማድረሳቸውም ለቤተሰቤ አቤቱታ ቀረበ፡፡ በዚህ ምክንያትም ከቤተሰቤ ጋር አጋጨኝ፡፡ እኔም በትምህርት ቤቱ የተመደበውን አዲሱን አስተማሪያችንን በአማላጅነት ይዤ ቤተሰቤ ጋር ሄድኩኝ፡፡ መምህሬም ከቤተሰቤ ጋር አስማማኝ፡፡ በትምህርቴ እንድቀጥልም መንገድ ጠረገልኝ፡፡ ከዚህ ጊዜ ጀምሮ ትምህርቴን አላቋረጥኩም፡፡

እስከ ስድስተኛ ክፍል ስዊድሽ ሚሽን፣ መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቴንም በአቅራቢያ በሚገኝ የመንግሥት ትምህርት ቤት ተማርኩኝ፡፡ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቴን ወደ አሰላ በመጓዝ እስከ 12ኛ ክፍል አጠናቀቅኩ፡፡ በመቀጠልም ወደ ውትድርና ገባሁ፡፡ በመጀመሪያ በስፔሻል ፎርስ ተቀጥሬ ፍቼ ከተማ ስልጠና ላይ እያለሁ በካዴትነት ተመለመልኩ፡፡ በ1970 ዓ.ም በጦር ትምህርት ቤት እያለሁ 12ኛ ክፍል መልቀቂያ መጥቶ ተፈትኜ ጥሩ ውጤት ባገኝም በዛን ጊዜ አልገፋሁበትም፡፡ ወደ ትምህርት ዓለም የተመለስኩት በ1988 ዓ.ም ነው፡፡

አዲስ ዘመን፡- ወደ ትምህርት ዓለም ከተመለሱ በኋላ የነበሩበት ቆይታስ?

ሙሉ ቃለ ምልልሱን ለማንበብ የሚከተለውን ማስፈንጠሪያ ይጫኑ፡፡

http://press.et/?p=802#

ነገረ-ወልቃይት (በመስከረም አበራ)

በመስከረም አበራ

Welkait Tsegede

የሃገራችን የፖለቲካ ችግር መሰረቱ የብሄረሰቦች ጭቆና እንደሆነ የሚያምነው ኢህአዴግ ለዚህ መፍትሄ ብሎ ያቀረበው ሃገሪቱን በዘውግ ፌደራሊዝም ከፍሎ ማስተዳደርን ነው፡፡እስከ መገንጠል የደረሰ የብሄረሰቦች መብት የሰጠው ህገ-መንግስት የዘውግ ፌደራሊዝምን ምርጫው አድርጓል፡፡ይህ የሆነው የሃገሪቱን ብሄረሰቦች ተከባብረው እንዲኖሩ የሚያስችል ስለሆነ ለሃገሪቱ ህልውና ሁነኛ መፍትሄ ነው በሚል እሳቤ ነው፡፡ ሆኖም ውጤቱ እንደ ታሰበው ሃገር ያረጋጋ፣በዘውጎች መካከል የታሰበውን ያህል ሰላም ያመጣ አይደለም፡፡ምናልባትም ውጤቱ በተቃራኒው ሳይሆን አይቀርም፡፡በሃገራችን ጎሳን መሰረት ያደረገ ግጭት፣መፈናቀል፣ዘር ማጥፋት፣ደም መፋሰስን ያስከተለ የማንነት ጥያቄ የተከሰተው ይሄው ሃገር ያረጋጋል የተባለው የዘውግ ፌደራሊዝም በስራ ላይ ከዋለ በኋላ ነው፡፡

የዘውግ ፌደራሊዝሙን ተከትሎ ከሚነሱ ጥያቄዎች አንዱ የወልቃይት የአማራ ማንነት ጥያቄ ነው፡፡የወልቃይት ጉዳይ ከማንነት ጥያቄ ባለፈ ከኢኮኖሚያዊ እስከ ስነ-ልቦናዊ ጉዳዮችን የያዘ ውስብስብ ጥያቄ ነው፡፡ስለዚህ ችግሩን ለመፍታት የሚደረገው እርምጃ ሁሉ የጉዳዩን ክብደት እና ውስብስቦሽ ከግምት ያስገባ መሆን አለበት፡፡ ህወሃት የወልቃይትን ችግር ሲቀምም መፍትሄ እንዳይኖረው አድርጎ ነው፡፡ስለዚህ የወልቃይትን ችግር ለመፍታት የሚደረገው ጥረት ችግር ፈጣሪው ህወሃት ጉዳዩ እንዲሄድ በሚፈልግበት መንገድ ተኪዶ ሊሆን አይችልም፡፡የወልቃይትን ጉዳይ ለመፍታት ሃይል እና መጠፋፋት አማራጭ ሆነው መቅረብ የለባቸውም፡፡ እንዲህ ያለው አካሄድ የችግሩ እንጅ የመፍትሄው አካል አይሆንም፡፡

ሁነኛ መፍትሄ ለመፈለግ የወልቃይት ችግር መቼ?እንዴት?በማን? እና ለምን? ተፈጠረ የሚለውን ነገር በመፈተሽ መጀመር ያስፈልጋል፡፡ እነዚህን ጥያቄዎች በመመርመር የሚነሳ ሁነኛ የመፍትሄ እርምጃ በቀጥታ የሚያመራው የወልቃይት ነገር ተወሳስቦ ወደታሰረበት ወደ ሽግግሩ ዘመን ወቅት ነው፡፡ ባለፈው ሳምንት ስለወልቃይር ችግር ጥብቀት ባነሳሁበት ፅሁፍ የሽግግር ዘመኑ እንዴት ለወልቃይት ችግር መነሻ እንደሆነ እና ይህ ችግር እንዴት ከህገ-መንግስቱ ጋር በጥብቅ እንደታሰረ ለማሳየት ሞክሬያለሁ፡፡ በሽግግሩ ወቅት ህወሃት በወልቃይት ላይ ጤናማ ያልሆነ የስነ-ህዝብ ለውጥ አድርጓል፡፡እጅግ የተጣደፈ እና ሰውሰራሽ የህዝብ ስብጥር ለውጡን ያደረገው  የፈለገውን ሰው በቦታው በማስፈር ብቻ  አልነበረም፡፡ ይልቅስ በአካባቢው ነባር ሰዎች ላይ ዘር እየለየ የመግደል፣የማፈናቀል እና ማንነትን የማስካድ ጉልበታዊ እርምጃዎችን ወስዷል፡፡

ህወሃት ይህን ያደረገው ከጫካ ጀምሮ በነበረው ትግራይን ከሱዳን ጋር ጎረቤት የመድረግ እቅድ እንደነበረ የድርጅቱ መስራች ዶ/ር አረጋይ በርሄ ተናግረዋል፡፡ ሌላው ተጨማሪ ጉዳይ ልምላሜ ለሚያጥራት ትግራይ ለም መሬት የማምጣት ኢኮኖሚያዊ ጥያቄ ሲሆን ስነልቦናዊ ነገርም አያጣውም፡፡በሽግግር ወቅቱ ደርግን የጣለው ህወሃት በከፍተኛ የአሸናፊነት ስነ-ልቦና ሰክሮ ነበር፡፡እንደ አንድ ዘረኛ ድርጅት አሸናፊነት ቦታ ላይ ቆሞ መጀመሪያ ሊያደርግ የሚችለው ነገር ደግሞ ታገልኩላት ለሚለው የትግራይ ብሄር ይጠቅማል የተባለውን ነገር ሁሉ ማድረግ ነው፡፡ከዚህ አንዱ  የትግራይን  ንዑስ ግዛት በመስፋፋት ወደ ግዙፍነት መቀየር ነው፡፡ጨቋኝ እና ትምክህተኛ እያለ ሲያክፋፋው ከነበረው የአማራ ግዛት ላይ መሬት ወስዶ ለትግራይ መስጠት ደግሞ የአሸናፊነቱን ስሜት ጣፋጭ ከማድረጉም በላይ ለአማራው ሞቶ መቀበር ምልክት ተደርጎ ታይቷል፡፡የህወሃት ሰዎች “አማራውን ገድለን ቀብረነዋል” ሲሉ የኖሩበት አንዱ ምክንያት(ብቸኛው ባይሆንም) ወልቃይት ላይ ያደረጉትን ሲያደርጉ “ሃይ” የሚል ስለጠፋ ነው፡፡

ከዚህ የምንረዳው የወልቃይት ጥያቄ የማንነት ብቻ ሳይሆን የሰብዓዊ መብት ጥሰት ወንጀል፣የዲሞግራፊ፣የኢኮኖሚ፣የህግ የበላይት(የተጠያቂነት) እና የስነ-ልቦና ጉዳዮችን ሁሉ ሰብስቦ የያዘ መሆኑን ነው፡፡ስለዚህ የማንነትን ጉዳይ ብቻ አጉልቶ የሚያወጣው የወልቃይትን ጉዳይ የሚከታተለው ኮሚቴም ሆነ ነገሩ ያመለከተኛል ባይ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ጥያቄውን ማቅረብ ያለበት ከዚሁ አንፃር መሆን አለበት፡፡ እናም ከስሙ ጀምሮ “የወልቃይት የማንነት ጥያቄ አስተባባሪ” የሚለውን አጠራር መቀየር አለበት፡፡ ኮሚቴው በዚህ መጠሪያ መቀጠሉ “ሪፈረንደም ይደረግና የህዝቦቹ ትግሬ/አማራነት ይለይ” የሚለውን የህወሃት ክርክር የማጠናከር አስተዋፅኦ ከማድረጉም በላይ የወልቃይትን ፈርጀ-ብዙ ችግር ደፍጥጦ ከችግሩ አንዱ ብቻ በሆነው የማንነት ጥያቄ ላይ ብቻ ያንጠለጥለዋል፡፡ ይህ የሚበጀው ደግሞ ያደረገውን እያወቀ “ነገሩ በሪፈረንደም ይለቅ” ለሚለው ህወሃት ብቻ ነው፡፡

የወልቃይት ጉዳይ ከላይ በተጠቀሱት ፈርጀ ብዙ ጥያቄዎች አንፃር ከታየ ቀዳሚ ሆኖ የሚመጣው የህወሃት ባለስልጣናት ከጫካ ጀምሮ ያቀዱትን ከሱዳን ጋር የመዋሰን፣አማራን የማንበርከክ ፣ትግራይን ታላቅ የማድረግ ዕቅድ ለማሳካት በሰው ልጆች ሰብዓዊ መብት ላይ ያደረጉትን ወንጀል በተጨባጭ ማስረጃ አጠናቅሮ ለሃገር አቀፍም ሆነ ዓለም ዓቀፍ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ተቋማት ማቅረብ እና ነገሩን በነሱ ደረጃ እንዲከታተሉት ማድረግ ያስፈልጋል፡፡የሰብዓዊ መብት ጥሰት በህግ ይርጋ የሌለው ወንጀለ ስለሆነ የተፈፀመበት ዘመን ቢርቅም ወንጀለኞቹ ለህግ መቅረባቸውን የሚያግድ ነገር የለም፡፡ይህ በዋናነት የኮሚቴው ስራ ቢሆንም የሁሉም ሰብዓዊነት የሚሰማው ኢትዮጵያዊ ሁሉ ድርሻ መሆን አለበት፡፡

የሰብዓዊ መብት ጥሰቱን የማጣራቱ ስራ ለጉዳዩ ፖለቲካዊ መፍትሄ ለመስጠት የሚረዳ ነገር ይዞ ይመጣል፡፡ ይኸውም “ህወሃቶች በሽግግር ወቅቱም ሆነ ከዛ ወዲህ በወልቃይት ህዝብ ላይ ያደረጉትን የሰብዓዊ መብት ጥሰት እንዲያደርጉ ምን አስገደዳቸው?” የሚለው ጥያቄ ነው፡፡ ለዚህ ጥያቄ የሚሰጥ እውነተኛ መልስ የችግሩ ራስ፣ የመፍትሄውም ጭራ ነው፡፡ መልሱ የሚሆነው የሰብዓዊ መብት ጥሰቱ የተካሄደው ህወሃት ትግሬ እንድትሆን የፈለጋት ወልቃይት ከሽግግሩ ወቅት በፊት በነበራት ተፈጥሯዊ የህዝብ ስብጥር ትግሬ ሆና ወደትግራይ ለመካለል የሚያስችል ትግሬነት ስላልነበራት ነበር፡፡ስለዚህ ወልቃይትን ትግሬ ለማድረግ ትግሬን በጥድፊያ ከተከዜ ማዶ እያመጡ ከማስፈሩ በተጨማሪ ለወልቃይት ቀደምት አማራነት ምልክት የሆኑ አማሮችን ከአካባቢው በእስር፣በግድያ ፣በማፈናቀል መቀነስ ወይ ማጥፋት አስፈልጓል፡፡

ከክቡሩ የሰው ልጅ ሰብዓዊ መብት የበለጠ ምንም ነገር የለምና በወልቃይት ጉዳይ ከሚነሳው ኢኮኖሚያዊ እና የድንበር ጉዳይ በፊት መመርመር ያለበት በቦታው የተፈፀመው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ጉዳይ ነው፡፡ ይህን ጉዳይ ለማጣራት ገለልተኝን እጅግ አስፈላጊ ነገር ነው፡፡ ስለዚህ በስራው ብዙ ልምድ ያካበቱ እንደ “Genocide watch”, “Human rights watch” ያሉ ድርጅቶችም መጋበዝ አለባቸው፡፡የነዚህ ድርጅቶች ሪፖርት ብቻውን ወንጀለኞችን ፍርድቤት ለማቅረብ በቂ ስለማይሆን መንግስትም የራሱን ኮሚሽን አቋቁሞ ነገሩን ማጣራት አለበት፡፡ዘላቂ መፍትሄ ሊያመጣ የሚችለው እንዲህ ካለው ከስር ከመሰረት ችግሩን ከመመርመር በሚነሳ እርምጃ እንጅ ከችግሩ ወገብ ተነስቶ፣ህወሃት ችግሩን ሲፈጥር በጓዘበት መንገድ ተጉዞ “በህገ-መንግስታዊ መንገድ ይፈታ” በሚለው ፍርደ-ገምድል መንገድ አይመስለኝም፡፡

“የወልቃይት ጉዳይ በህገ-መግስታዊ መንገድ ካልተፈታ እንዴት ይፈታ?” የሚል ጥያቄ መከተሉ አይቀርም፡፡ ይህን ጥያቄ በተመለከተ የማቀርበው ነገር እኔ በግል ይበጃል ብየ የማስበውን እይታየን ለማጋራት እንጅ የመጨረሻ መልስ ለመስጠት አይደለም፡፡ ከላይ እንደተጠቀሰው ችግሩን ለመፍታት የሚደረገው እርምጃ መጀመር ያለበት በቦታው ለረዥም ዘመን የተፈፀመውን የሰብዓዊ መብት ጥሰት መርምሮ ወንጀለኛን ተጠያቂ በማድረግ ላይ መሆን አለበት፡፡ሌሎቹ ቀጥየ የማነሳቸው የቢሆን መፍትሄዎች የሚሰሩት ይህ ከተደረገ ብቻ ነው፡፡ ምክንያቱም በደሉ ተገልጦ ሳይወራ/ሳይካስ፣እውነት ሳይወጣ ተሸፋፍኖ ከቀረ ሁለት አደገኛ መዘዞች ይኖሩታል፡፡አንደኛው የሰብዓዊ መብት ጥሰጥን የመሰለ ክፉ ወንጀል የሰራን ሰው ዝም ብሎ ማለፍ የተጠያቂነትን እና የህግ የበላይነትን ጉዳይ ድርድር ውስጥ ማስገባት ከመሆኑም በላይ ወንጀለኛን ማበረታታት ነው፡፡ ለዚህ ነው በወልቃይት ህዝብ ላይ ከፍተኛ የሰብዓዊ መብት ጥሰት እንዳደረጉ በሃገሬው ህዝብ ዘንድ የሚወራላቸው የህወሃት ባለስልጣናት ያለ ምንም መሸማቀቅ የወልቃት ህዝብ ጉዳይ ለማዳፈን የሚሰሩት፡፡ ሁለተኛው መዘዝ ተበዳዩ ህዝብ ቂሙን እንዳይረሳ ስለሚያደርግ ዋናውን ችግር በመሸፋፋን  የተፈለገውን የሰላም መፍትሄ ማምጣት ፈፅሞ አይቻልም፡፡

የሰብዓዊ መብት ጥሰቱ ጉዳይ ተበዳዮችን በሚያረካ ሁኔታ በዓለም አቀፍም ሆነ በአገር አቀፍ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ተቋማት ታይቶ እልባት ከተሰጠው በኃላ ወደ ፖለቲካዊ መፍትሄዎቹ መምጣት ይቻላል፡፡ዘላቂ ፖለቲካዊ መፍትሄ ለመስጠት ደግሞ የትግራይ እና የአማራ  ህዝብ/ልሂቃን ዘንድ ከእልኽኝነት ይልቅ የሚዛናዊነት እና ሆደ ሰፊነት አካሄድን መምረጥ አለባቸው፡፡በመንግስት በኩልም ከችግሩን ውስብስብነት የተነሳ እውነትን ከመሸሽ ይልች የችግሩን ብልት አውጥቶ መለሃኛ ውሳኔ ማሳለፍ አለበት፡፡ቀድሞ የሰብዓዊ መብት ወንጀሎችን ማጣራቱ እና ተጠያቂነትን ማረጋገጡ ለዚህ ጉልበት የሚሰጥ እርምጃ ነው፡፡ፖለቲካዊ መፍትሄ ሲሰጥ ከላይ እንደተጠቀሰው ችግሩ ከማንነት አልፎ የዲሞግራፊ ጉዳይ እንደሆነም በአማራም ሆነ በትግራይ ህዝቦች ዘንድ  መረዳት እንዲኖር  ያስፈልጋል፡፡ የችግሩ ዘላቂ ፖለቲካዊ መፍትሄ የዘውግ ፌደራሊዝምን መቀየር ነው፡፡ ይህ ግን በአጭር ጊዜ ሊሆን የሚችል አይደለም፡፡ አሁን በወልቃይት ምክንያት በትግራይ እና አማራ ልሂቃን መሃከል የተፈጠረውን እያደር የሚካረር ፍጥጫ ደግሞ አፋጣኝ መፍትሄ ያሻዋል፡፡ ይህን መፍትሄ ለማዋለድ በሁለቱ ህዝቦች ዘንድ ማስተዋል የተሞላበት አካሄድ ያስፈልጋል፡፡

ህወሃት ስልጣ እንደያዘ በመኪና እያጫነ ወደ ወልቃይት ያመጣቸው ትጥቅ-ሰቀል ወታደሮቹም ሆኑ ሲቪል የትግራይ ተወላጆች በአሁኑ ወቅት ሲመጡ በነበሩበት ቁጥር ላይ የሚገኙ አይደሉም፤እጅግ ተባዝተዋል፡፡ ወልደው እዛው ምድር ላይ ያሳደጉ ሰዎች ናቸው፡፡ እዛው ምድር ላይ ተወልዶ ያደገን ሰው ደግሞ “ዛሬ ተነስና ወደ መድረሻህ ድረስ” ማለት ከህወሃት አለመሻል ነው፡፡ እዚህ ላይ አብሮ መታየት ያለበት አንድ ህዝብ ነቅሎ ሌላውን የመትከሉ ሴራ ተጀምሮ እስኪጨረስ የተከወነው በህወሃት  እንጅ “የተሻለ ህይወት ላመጣላችሁ ነው” ሲባሉ በመኪናተሳፍረው በመጡ እንጀራ ፈላጊ ግለሰቦች እንዳልሆነ ማወቅ ያስፈልጋል፡፡ በአካባቢው የሰፈሩ ሰዎች ህወሃትን እንደ አጉራሽ አይተው በወልቃይት ህዝብ ላይ በሚያደርገው ግፍ ላይ የመተባበር አዝማሚያ አሳይተው ከሆነም አካሄዳቸው ስህተት እንደነበረ አሁን እየሆነ ካለው ነገር መረዳታቸው አይቀርም፡፡ህወሃት የሃገሪቱን ህዝቦች ድህነት እና እንጀራ ፈላጊነት ተጠቅሞ ሲያባላ እንደኖረ ማስተዋል አለብን፡፡ ይህን ያደረጉ የህወሃት ሰዎች በህግ ቅጣት እስካገኙ ድረስ ነገሩን አርግቦ በአንድ ሃገር ልጅነት መንፈስ መተያየት ያስፈልጋል፡፡

“አብሮ መኖሩ የመሆነውስ እንዴት ባለ መዋቅር ውስጥ ነው?” የሚለውም ሌላ አስቸጋሪ ጥያቄ ነው፡፡የወልቃይትን ህዝብ ሲገድለው፣ ሲያሳድደው፣ማንነቱን ጨፍልቆ “በትግርኛ አልቅስ” ሲለው በኖረው የትግራይ ክልል መስተዳድር ስር ተዳደር ማለት እየፈጩ ጥሬ መሆን ነው፡፡በአንፃሩ ወልቃይትን እንኳን ትግሬ ለማስመሰል ከትግራይ ተነቅሎ የመጣን ህዝብ በአማራ ክልል ስር ተዳደር ማለትም አስቸጋሪ ነው፡፡ ስለዚህ የወልቃይት ጉዳይ ሌላ መሃለኛ መፍትሄ ሊሆኑ የሚችሉ አማራጮችን ማቅረብ ያስፈልጋል፡፡ በግሌ አንድ መፍትሄ የሚመስለኝ አካባቢውን በፌደራ መንግስት ስር የሚተዳደር ልዩ ዞን አድርጎ በህወሃት እና አዴፓ ጥምር አስተዳደር እንዲተዳደር ማድረግ ነው፡፡ የሃረሬን ክልል ኦዴፓ እና ሃብሊ እያስተዳደሩት ስለሚገኙ ይህ አዲስ ነገር አይደለም፡፡ ይህን ለማድረግ ግን የአዴፓ እና የህወሃት ባለስልጣናት ከገቡበት የውድድር፣የንትርክ እና እልኸኝነት መንፈስ ወጥተው ለሁለቱ ክልል ህዝቦች የተረጋጋ መፍትሄ የማምጣት ስክነት ላይ መድረስ አለባቸው፡፡

ሰላማዊ መፍትሄ ይምጣ ከተባለ እልኽኝነቱ ባስ የሚልበት ህወሃት አዴፓ በወልቃይትም ሆነ በራያ ጉዳይ ትንፍሽ እንዳይል የሚፈልገውን ነገር መተው አለበት፡፡በነዚህ ህዝቦች ላይ የቀድሞውን ብአዴንን በጠመንጃው አስገድዶ የሰራውን ሆዱ እያወቀ አዴፓ “አማራነንና በስርህ እንተዳደር” የሚሉ ሰዎችን ጉዳይ እየሰማ ዝም ይበል ማለት ብአዴን ተቀይሮ አዴፓ እንደሆነ፤ህወሃትም የቀድሞው ህወሃት እንዳልሆነ መረዳት አለመፈለግ ነው፡፡ ብአዴን አዴፓ ሆነ ሲባል የፓርቲውን መጠሪያ ሆሄያት ቀያየረ ማለት ብቻ አይደለም፡፡ ይልቅስ በብአዴንነቱ ዘመን ለህወሃት በማደግደጉ ሳቢያ  ‘አይንህ ላፈር’ የሚለው የአማራ ህዝብ አሁን በተለይ በወልቃይት ጉዳይ ከሞላ ጎደል አብሮት እንደሆነ ህወሃት ማወቅ አለበት፡፡ ህዝብን የያዘ እንደሚያሸንፍ ደግሞ ለህወሃት ዛሬ ካልገባው መቼም አይገባውም፡፡ ሰላማዊ መፍትሄ የማይወደው ህወሃት ‘እኔም ህዝብን ይዣለሁና ይዋጣልን’ የሚል ከሆነ “ይሞክረው” ባይባልም እንደማያስኬደው ግን ሳይታለም የተፈታ ነው፡፡

አዴፓ እና ህወሃት ተስማምተው አካባቢውን ለማስተዳደር መጣጣሙ ካልሆነላቸው ሁለተኛው አማራጭ የሚሆነው የፌደራሉ መንግስት ልዩ ዞን የሆነውን የአካባቢውን  አስተዳደር እንዲረከብ ማድረግ ነው፡፡ የፌደራሉ መንግስት አስተዳደሩን ከተረከበ በኋላ በአካባቢው ዘልቆ ከህወሃትም ከአዴፓም ያልሆኑ ነገር ግን ከሁለቱም ብሄሮች የተውጣጡ ብቃት ያላቸው የአካባቢው ነዋሪዎች በህዝቡ ተመርጠው እንዲያስተዳድሩ ማድረግ ሊሆን ይችላል፡፡ ከዚህ የተለየ እና የተሻለ ሁለቱን ህዝቦች በሰላም የሚያኖር ውጥረቱንም የሚያረግብ ሃሳብ ያለው ዜጋ ሁሉ የታየውን ቢሰነዝር ደግሞ የተሸለ አማራጭ ላይ ለመድረስ ይቻላል፡፡

መንግሥት ሆይ ቁስልንና መንስኤን ለይ (ምሕረቱ ዘገዬ)

ሁሉም ሰው በግልጽ የሚረዳው በህክምናው ዓለም የሚተገበር አንድ አሠራር አለ፡፡ ይሄውም በአንድ ህመም ውጫዊ የስቃይ ምልክቶችና ውጤታቸው ላይ ብቻ ከማተኮርና የህመም ስሜቶችን ብቻ እየተከታተሉ ስቃይን በማስታገሻ መድሓኒቶች ለተወሰነ ጊዜ ፋታ ከመስጠት በተጓዳኝ የበሽታውን መንስኤ ማጥናትና ህመሙን ከሥር መሠረቱ አክሞ መፈወስ ተመራጭ የመሆኑ እውነታ ነው፡፡ ይህ አሠራር በጤናው ዘርፍ ብቻ የሚወሰን አይደለም፡፡

ጥረቴ በፈረንጅኛው አጠራር ‘cause and effect’ የሚለውን ለማስታወስ ነው፡፡ መንስኤና ውጤት – ባማርኛ፡፡ አንድ ችግር የሚያስከትለውን ውጤት ብቻ እያዩ ጊዜያዊ መፍትሔ ለመስጠት መላ አቅምንና ጊዜን ከማባከን ትኩረትንና ዕውቀትን ሰብሰብ አድርጎ የችግሩን መነሻ ምክንያት በማጥናት ለአንዴና ለመጨረሻ በሚባለው አገላለጽ ሊጠቀስ በሚችል መልኩ ችግሩን እስከወዲያኛው ለማስወገድ ቢሞከር ብልኅነት ነው፡፡ ከብዙ ውጣ ውረድና ሊጠገን ከማይችል ኪሣራም ያድናል፡፡

የሀገራችንን ለውጥ ተከትሎ ነቀርሣዎቹ ወያኔዎች መቀሌ ላይ መሽገው በ100 ሚሊዮኑ የኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ ክተት ካወጁ ሰነበቱ፡፡ የለውጡ ኃይልም በነቀርሣዎቹ አማካይነት እዚያና እዚህ የሚቀጣጠሉ እሳቶችን – ከሕዝብ ድጋፍ ጋር – ባለ አቅሙ እየተሯሯጠ ከማጥፋት ውጪ ችግሩን ከመሠረቱ መንቅሎ ለመጣል የጎላ ነገር ሲያከናውን አይታይም – ቢያንስ እስካሁን ባለው ሁኔታ፡፡ ይህንን ስል ግን እጅግ የሚያበረታቱ ፀረ-ነቀርሣ ትግሎችን ማካሄዱንና ብዙ ድሎችን ማስመዝገቡን እንዳልዘነጋሁ ማስታወስ እፈልጋለሁ፡፡  ይሁንና ይህ አሁን የሚታየው መፈራራት የሚስተዋልበት አካሄድ ብዙ መስዋዕትነትን እንዳያስከፍለን እፈራለሁ፡፡ እነሱም ለዘመናት በቀበሩት ፈንጂ ምክንያት እንደምንፈራቸው የተረዱ ይመስላሉ፡፡ ያንንም ሥነ ልቦናዊ ስሜት እስከጥግ ለመጠቀም ሳያቅዱ አልቀሩም፡፡ እርግጥ ነው መሸነፋቸውን ይረዱታል፡፡ እኛ ግን ተስፋ የቆረጠ ሰው የማያደርገው ነገር ስለሌለ ወደማይቀረው ከርሠ መቃብራቸው እስኪገቡ ድረስ ብዙ ነገር እንደሚያደርጉ ማሰብ አለብን፡፡ ባህር ውስጥ እየሰመጠ የሚገኝ ሰው – ለምሣሌ – ገለባና ዐረፋ የሚያድነው እየመሰለው ይጨብጣቸዋል፡፡ መንፈራገጡ ግን የጊዜ ጉዳይ እንጂ መሞቱ በፍጹም አይቀርም፡፡ እባብ አናቱን እስኪመታ ይንፈራገጣል፤ ድመት ዘጠኝ ነፍስ አላት ቢባልም መሞቷ ግን አይቀርም፡፡ የጭንቅላት ሥጋም እንጨት መፍጀቱ ከፋ እንጂ ቢውል አያድርም – ቢያድር አይውልም- ይበስላል፡፡ አራዳዎች “ላታመልጠኝ አታሩጠኝ! “የሚሉት ወደው አይደለም፡፡ ሁሉም በጊዜው ይሆናልና የሚደንቅ አዲስ ነገር የለም፡፡ ቆራጥነትና መግባባት ካለ መቶ ሚሊዮን የተገፋና የተበደለ ሕዝብ በጥቂት መቶ ሽዎች የሚቆጠሩ “ሌቦቼን አትንኩብኝ” ባይ አፈንጋጮችን ማሸነፉ ይቅርና ስድስት ሚሊዮን ጽዮናውያንም 7.5 ቢሊዮን ሕዝብ በፖለቲካና በኢኮኖሚ አንበርክከው አብዛኛው የነሱ ፍላጎት በምድራችን እውን እየሆነ ያለበት ሁኔታ ነው ያለው፡፡ ይህ ምሥጢር ነው፡፡…

በአዲስ አበባና በሌሎች ቦታዎች ባልተለመደ ሁኔታ የነዳጅ አቅርቦት እጅግ አነስተኛ ነው፡፡ ይህ ችግር በተለይ አሁን ለምን ሊፈጠር ቻለ? በአንዳንድ አካባቢዎች አንድ ሊትር ቤንዚን እስከ 30 እና 40 ብር በጥቁር ገበያ እንደሚሸጥ እየሰማን ነው፡፡ የዚህ ችግር መንስኤ መታወቅ አለበት፡፡ እርምጃም መወሰድ ይኖርበታል፡፡ በመጠኑም ቢሆን ከደርግ መማር ተገቢ ነው፡፡ ያለመስዋዕትነት ድል ባለመኖሩ አጥፊዎችን እየያዙ ተገቢውን ቅጣት መስጠት ከተጨማሪ ጥፋትና ውድመት ይታደጋል፡፡ እርግጥ ነው – የዘመናችን ከይሲዎች እንደነዚያ የበርበሬ ነጋዴዎች በጥይት ይገደሉ ማለቴ አይደለም፡፡ ግን ቅጣት መኖሩን የማያውቅ ባለጌ ጥፋት ማድረሱን ይቀጥላልና ይታሰብበት ለማለት ነው፡፡ መምከርም፣ ማስተማርም፣ … ተገቢ ነው፡፡

አዲስ አበባ በመንገድ ችግር እየተጨናነቀች ነው፡፡ በተለይ መሀል ከተማ ትልቅ ችግር አለ፡፡ ለ10 ኪሎ ሜትር ጉዞ ሰዓታትን እየፈጀን ነው፡፡ በዚህ ሁኔታ ጥቂት ዓመታትን ብንቆይ ከተማዋ  ለይቶላት የምትፈነዳ ይመስለኛል፡፡ አሁን እኮ እሳት ለማጥፋት፣ ወላዶችንና ህሙማንን በወቅቱ ሀኪም ቤት ለማድረስ፣ ሌባንና ቀማኛን በፖሊስና በቀበሌ ቃፊር አባርሮ ለመያዝ፣ ወንጀለኛን በቁጥጥር ሥር ለማዋል፣ ወደ ሥራ በሰዓቱ ለመግባት፣ ቀጠሮን አክብሮ ለመገኘት፣ ትምህርትን ለማስተማርም ሆነ ለመማር፣… አይቻልም፡፡ ምክንያቱም ብዙ ነገሮች ለጊዜ ጋር የተገናኙ ናቸውና ጊዜህን የትራፊክ ጭንቅንቁ እንክት አድርጎ ከበላው እዚህ የተጠቀሱትን ጨምሮ ብዙ ነገር ይከሽፍብሃል፡፡ እሳት ጊዜ አይሰጥም፡፡ በሽታ ጊዜ አይሰጥም፡፡ ምጥ ጊዜ አይሰጥም፡፡ ሌባና ወንጀለኛ ጊዜ አይሰጥም፡፡ እነዚህን ጉዳዮች የሚያስተናብሩ የመንግሥትም ሆኑ የግል አካላት መንገድ ላይ ለሰዓታት ተዘግቶባቸው እዚያው ሲድሞነሞኑ ከዋሉ ችግሮች እየተወሳሰቡ እንጂ እየተፈቱ አይሄዱም፡፡ ይታሰብበት፡፡

የሚገርመው ነገር ችግርን ለመፍታት ችግር የሚጨመርበት ሁኔታ ነው፡፡ የመኪና መንገድ ችግር ከተማችንን አስጨንቆ ባለበት ሁኔታ በብዙ ቦታዎች ፍጥነት መቀነሻ በሚል በሚጋደሙ ጉርብርብ ንጣፎች መኪኖች ሲርመሰመሱ ይውላሉ፡፡ ችግርን ማስወገድ ቢያቅት በችግር ላይ ችግር ለምን ይደረባል? የሰው ኃይል መድቦ ህግ ተላላፊን እንደማስተማርና ካልተቻለም እንደመቅጣት መንገድን በዚህ መልክ ማጣበብ ተገቢ አይመስለኝምና ይሄም ጉዳይ በቅጡ ይታሰብበት፤ በስሜትና በወጉ ባልተጠና የይድረስ የሞቅታ ሃሳብ አንመራ – (በመቅጣት እንደማላምን ቢታወቅልኝ ግን ደስ ይለኛል)፡፡ ሰዎች አእምሯቸውን ቢጠቀሙ አንድም ፖሊስ፣ አንድም ዳኛ፣ አንድም ወታደር ሳያስፈልጋቸው መኖር እንደሚችሉ ብዙ ምሣሌዎችን ከዓለማችን አካባቢ መጥቀስ ይቻላል፡፡ እኛ ሀገር ያለው ህግ-አልባነት ግን የሚያሳዝንና የሚገርምም ነው፡፡ ህግ አውጪውና  ህግ አስከባሪው የሚያወጡትን ህግ ለመደፍጠጥ ቀዳሚዎቹ እነሱ ናቸው፤ ህጉ እነሱን የሚያካትት አይመስላቸውም፡፡ ያለብን ችግር እኮ — በስመ አብ!!!!!!!

የተቀጣሪዎች ደመወዝ እጅግ አነስተኛ ነው፡፡ የገንዘባችን የመግዛት አቅም ከጊዜ ወደጊዜ ተሽመድምዶ እንደሁለተኛው የዓለም ጦርነት ጊዜ የጀርመን ማርክ ሊሆን ምንም አልቀረው፡፡ አላየሁም እንጂ ላጤዎች ግድግዳቸውን በመቶ ብራችን የሚያሰጌጡ ይመስለኛል – ቢያንስ ሌሊቱ እስኪነጋና ልጠው እስኪጠቀሙበት፡፡ በዚህን ሁኔታ ሰውን አትስረቅ ወይም አትሞስን ማለት ታዲያ “ኢ-ሞራላዊ” መሆን ነው፡፡ ሰዎች እንዴት ተንደላቀው እንደሚኖሩ የሚመለከት ባለዝቅተኛ ደሞዝ በወር ሁለት ቀናትን እንኳን ሊያስኖረው የማይችል ደሞዝ ሲከፈለው መናደዱና ገንዘብ ለማግኘት ሲል ወደ ወንጀልና ኃጢኣት መግባቱ አይቀርም፡፡ በዚህን መሰሉ አስጨናቂ ወቅት ለነፍስና ለኅሊና የሚያስቡ ዜጎች ቁጥር እጅግ አናሳ ነው፡፡ የሚዘወተረው የሕይወት መርህ “ጅብ ከሚበላህ በልተኸው ተቀደስ” የሚለው ይሆንና ሩጫው የጥሎ ማለፍ ይሆናል፡፡ በጥሎ ማለፍ ማኅበረሰብኣዊ የኳስ ዐበደች ጨዋታ ደግሞ ተረጋግጦ የሚሞተው እጅግ ብዙ ነው፡፡ ትግሉ እግር አውጭኝና ነፍስን  አውሎ የማሳደር በመሆኑ ይሉኝታንና ሀፍረትን ሸጦ የበላ ነው፡፡ ይህም ታዲያ ይታሰብበት፡፡ በሰው ከመፍረድ በፊት ቅጥር ሠራተኛው  የሚከፈለው ደሞዝ የኑሮ ውድነቱን ያገናዘበ ነው ወይ? ቢያንስ ቢያንስ ከጎረቤት ሀገራት የማይተናነስ የደሞዝ እስኬል እንከተላለን ወይ? የኬንያ መምህር እንዴት ይኖራል? የታንዛንያ የህክምና ዶክተር እንዴት ይኖራል? የሞዛምቢክ ነርስ እንዴት ይኖራል/ትኖራለች? የናይጄሪያ አንድ የቢሮ ኃላፊ እንዴት ይኖራል? ስንቱ ዜጋ በቤቱ ምን ምን አለው? ምን ምን የለውም? ምን ያህል ዓመታትን በምን የትምህርትና የደሞዝ ደረጃ ሠርቶ ምን ምን ሊኖረው ይገባል? የትና እንዴት ይኖራል? ምን ይበላል? ምን ይጠጣል? ምን ይለብሳል? የንጹሕ ውኃ፣ የመብራት፣ የስልክ፣ የመንገድ፣ የመንግሥታዊ ታህታይና ላዕላይ መዋቅሮች ዝርጋታ በምን መልክ ተደራጅተውለታል? … ተብሎ ይጠና፡፡ መንግሥት ለዜጎቹ ካላሰበ ማን ያስብላቸዋል? ግዴታውን ያልተወጣ መንግሥት ደግሞ የዜጎችን መብትና ግዴታ ሊያስከብር አይችልም፡፡ ማዘዝና መታዘዝ የሚኖረው ሁሉም መብትና ግዴታውን በአግባቡ ሲወጣ ነው፡፡ በሥርዓቱ የማልይዘው ልጅ ዐመፀኛና በዋልፈሰስ ቢሆን ተጠያቂው እኔ እንጂ እርሱ ሊሆን አይችልም፡፡

በየቀኑ ወደሰማያት የሚመጥቀው የኑሮ ውድነት መፍትሔ ይፈለግለት፡፡ የመነገጃና የማትረፊያ ህጎች ይኑሩ፤ ካሉም እንዲከበሩ ቁጥጥር ይደረግ፡፡ ንግዱም ልክ እንደፖለቲካው ሁሉ በስሜት የሚነዳ ከሆነ ሁላችንም ተያይዘን መጥፋታችን አይቀርም፡፡ ይሄ በየቦታው የተገተረ የሀብታም ፎቅና ሕንፃ ደግሞ ሰው ሠራሽ ነውና ቀውጢ ቀን ሲመጣ የዶጋ ዐመድ ይሆናል፡፡ አሌፖንና ደማስቆስን ያዬ በጦርነትና በግጭት አይቀልድም፡፡ ሩዋንዳንና የመንን ያዬ በጎሣና በዘር እሳት አይጫወትም፡፡ ጋዳፊን፣ ሣዳምን፣ መንግሥቱን፣ መለስን፣ …  ያዬ በአምባገነንነት ካርድ አያፌዝም፡፡ ሶማሌንና ዩጎዝላቪያን ያዬ በተመሳሳይ ወይም በተቀራራቢ ቋንቋና ባህል አለኝታነት አይመፃደቅም፡፡ እኔ ተናግሬያለሁ! ዋ! ዛሬን እያማረጥሽ የምትበይና መኪና እንደሸሚዝ እየለዋወጥሽ የምትዘባነኝ ሌባና ሙሰኛ ሁላ ነገ ጉድ ሲዘንብ መግቢያ ቀዳዳ የለሽምና አሁኑኑ ማሰብ ጀምሪ፡፡ ነገ የማሰቢያ ጊዜም ላይኖረን ይችላል፡፡ አምስት ይሁን ስድስት የቤተሰብ አባላቱን ከአየር በወረደ ቦምብ ያጣ ሦርያዊ የዩኒቨርስቲ ፕሮፌሰር በአውሮፓ ጎዳናዎች ለማኝ እንደሆነ ሰምቻለሁ፡፡ የወደፊት የማይቀር ኹነትን ከዛሬ አስቀያሚ ገጠመኞች ተነስቶ ለመተንበይና አስቀድሞ ለመጠንቀቅ በግድ ኢትዮጵያዊውን ሼህ ሁሴን ጂብሪልን ወይም የእንግሊዟን የ16ኛው ክፍለ ዘመን ነቢይት  ማዘርሽፕተንን መሆን አይጠይቅም፡፡ እነስብሃት ነጋና አባይ ፀሐዬ፣ እነጌታቸው አሰፋና ጌታቸው ረዳ የሠሩትን ያን ሁሉ ግም ሥራ በማሰብ መጨረሻቸው እንደማያምር መረዳት ከተሳናቸው በርግጥም በሰው አምሳል የተፈጠሩ ጅቦች እንጂ አእምሮ ያላቸው ሰዎች ሊሆኑ አይችሉም፡፡ ኧረ ጅቦች ከወያኔዎች በስንት ጣማቸው! ጅብ እኮ ወንድ ወንዱን አይሰርም፡፡ ጅብ እኮ በህግ ስም አስሮ ወገኑን አያኮላሽም፡፡ ጅብ እኮ ሰውን ከነነፍሱ ወደ ገደል አይጥልም፡፡ ጅብ እኮ ይጠግባል – እንደወያኔ እምብርት-የለሽ አይደለም፡፡ እነዚህ ወያኔዎች እኮ ከሰይጣንም በልጠው ሰይጣን ራሱ ስለነሱ እንዲመሰክር አስገድደውታል – “ወያኔዎች በክፋትና በጭካኔ እኔን ዕጥፍ ድርብ ያስከነዳሉ! እኔ ያላደረኋቸውንና ለተከታዮቼ ያላስተማርኳቸውን አዳዲስ የማሰቃያ ሥልቶችን የፈለሰፉ አለቆቼ ናቸው፡፡…” ሲል ዲያብሎስ ራሱ ምዕመናኑ ፊት ዐውደ-ጥፋት ላይ ቀርቦ በቅርቡ መናገሩን በፌስቡክ አንብቤያለሁ – የማመንና ያለማመን ጉዳይ የግሌ ነው፡፡ ወያኔዎች ዕረፍት የሌላቸውና ዕረፍትም የማይሰጡ የሲዖል ትሎች ናቸው፡፡ …

ወያኔ ቤተ አምልኮቶችንም አጥፍቷቸዋል፡፡ ክህነት የሌላቸው ቀሳውስትን፣ ፅድቅ የሌላቸው ማይም ጳጳሣትን፣ ትምህርት የሌላቸው የደብር አለቆችን… በየአድባራቱና በየሰበካ ጉባኤዎች እየሾመ ምዕመናንን ሲቦጠቡጥ፣ ሲሰልልና ሲያሰልል በመኖሩ ሃይማኖታችን እንዳለች አትቆጠርምና ይህም ይታሰብበት፡፡ በመንግሥት መዋቅሮችና በሃይማኖት ተቋማት በብዛት የተሰገሰጉት ወያኔዎች በቶሎ ካልተመነጠሩና ትክክለኛ ችሎታና ሙያ እንዲሁም የክህነት ሥልጣን ባላቸው ሰዎች ካልተተኩ ታጥቦ ጭቃ ነው፡፡ የዘር ጉዳይ ምኔም አይደለም፡፡ የሚተኩት ሰዎች ሙሉ በሙሉ ከትግራይ ቢመጡ ጉዳየ አይደለም፤ ነገር ግን ወያኔ አይሁኑ ብቻ፡፡

ድህነትና ጎዳና ተዳደሪነት ከቀን ወደ ቀን እየበዛ ነውና በዚህም ጉዳይ ይታሰብበት፡፡ በተለይ ባለፉት 30 ዓመታት በሀገራችን የነበረው ሸፋፋ የሀብት ክፍፍል የፈጠረው የኢኮኖሚ ቀውስ እያስከተለው ያለው ድህነት አሰቃቂ እየሆነ ነው፡፡ ጥቂቶች ተንደላቅቀው በሚኖሩባተ ሀገራችን ሚሊዮኖች በርሀብ አለንጋ እየተገረፉ የሚኖሩበት ሁኔታ በቶሎ መቋጨት አለበት፡፡ ድህነት ለብዙ ነገር ያጋልጣል፡፡ በድህነት ላይ ኳሻርኳራዊው ኢኮኖሚ የፈጠረው አድልዖኣዊው የሀብት ልዩነት ሲጨመርበት ደግሞ አደጋው ቀላል አይደለም፡፡ ብሔራዊ ስሜትን እየናደ፣ ሰብኣዊነትን እየደረማመሰ፣ የሞራልና ግብረ ገብ አጥሮችን እያፈራረሰ፣ የዝምድናንና የወዳጅነትን ድንበሮች ሳይቀር እየጠረማመሰ፣ … ጉድ እየሠራን ያለው ዋነኛ ነገር ድህነት ነውና አሁንም ይታሰብበት፡፡ ቁርሱን እንደምንም ቀምሶ ለምሣው የሚጨነቅ ማኅበረሰብ ይዘን ወዴት እንደርሳለን? ምናልባት ወደ መካከለኛዋ አፍሪካና ወደ የመን፡፡

በሩቅ ስንሰማቸው ይዘገንኑን የነበሩት ኢ-ሞራላዊና ኢ-ሃይማኖታዊ አውሮፓዊ ድርጊቶች እንደሰደድ እሳት እየተስፋፉ መጥተው ሀገር ምድሩን እያጥለቀለቁት ነውና ይህም ይታሰብበት (እርግጥ ነው ዓለም አቀፍ በጀት ተመድቦለት በታላላቅ ወንድሞች የሚተገበር የዘመን ፍጻሜ ምልክት በመሆኑ የትግሉ ከባድነት አይካድም)፡፡ ለማንኛውም እግዚኦ እንበል፡፡ ይህ ዓይነቱ ሙስና (ጥፋት) ሀገርን በእሳት ቋያ የሚለበልብ ሰማያዊ መርገምት ስለሚያስትል በተለይ አባቶችና እናቶች ሌት ተቀን በርትታችሁ ጸልዩ – እንጸልይ፡፡ ሶዶምና ገሞራ ወደ ኢትዮጵያ እያመሩ እንደሆነ ይሰማኛል፡፡ እርግጥ ነው – በሕይወት ተስፋ መቁረጥና በባዶነት ስሜት መቃተት ለዕኩይ ተግባራት እንደሚዳርጉ ግልጽ ነው፡፡ ስለሆነም የዜጎችን የመኖር ተስፋና ጣፋጭ ቤተሰባዊ ኑሮን በማለምለም አኳያ መንግሥትና ጤናማ መያዶች ያላቸው ሚና ቀላል እንዳልሆነ ተገንዝበው በዚህ ዙሪያ ጠንክረው ቢሠሩ ችግሮች ቀስ በቀስ እየተቀረፉ የመሄድ ዕድላቸው የሰፋ ይመስለኛል፡፡ የሆኖ ሆኖ ይህም ይታሰብበት፡፡ በአየር ላይ “ሀገር፣ ሀገር” ማለቱ ፋይዳ የለውም፡፡ “ፀጉራም ውሻ አለ ሲሉት ይሞታል” እንዲሉ ሀገር ያለች እየመሰለች ከእጃችን እያመለጠች እንደሆነ ይታየኛል፡፡….

ጠጭነት፣ ሰካራምነት፣ ሀሽሻምነት፣ ወፈፌነትና ዕብደት፣ ሴተኛ አዳሪነት፣ ሥራ ፈትነት፣ ሥራ አጥነት…. እየተበራከቱ ነው፡፡ እነዚህ ማኅበራዊ ነቀርሣዎች እየቀነሱ እንዲሄዱ የሚደረግበት መፍትሔ ካልተገኘና በተናጠል መክበር ፋሽን እንደሆነ ከተጓዝን የጋራ ሀገር አይኖረንም፤ ሁላችንም እናጣለን እንጂ አንዳችንም ደግ ነገር አናገኝም፡፡ አዲስ አበባን በዋናነት ይዛችሁ ከተሞችን በሥራ ሰዓት ታዘቡ፡፡ መንገዶች ላይና መጠጥ ቤቶች ውስጥ የሚታየው የሰው ብዛት፣ አስፋልቶች ላይ የሚርመሰመሰው የመኪና ብዛት… ሲታይ  “ለመሆኑ በዚህች አገር ሥራ የሚሠራው ሌሊት ነው እንዴ?” ያስብላል፡፡ የውጭ ሰዎች ይህንን ሁኔታችንን ሲታዘቡ ምን እንደሚሉን ባውቅ ደስ ባለኝ፡፡ ደግሞም በአውሮፓ መንገዶች እንደብርቅ የሚታዩ ዘመናዊ አውቶሞቢሎች እዚህ በኛ በድሃዋ ሀገር ያላንዳች ሀፍረት ሽንጣቸውን እያሳዩ እዚያና እዚህ በብዛት ሲታዩ ሀገራችንን የዕንቆቅልሾች መፈልፈያ ዋሻ ማድረጋቸውን እንረዳለን፡፡ ግርምቲ ዓዲ – ማለትም ሀገር፡፡ ይሄኔ እኮ የዚያ መኪና ባለቤት አጎት ለማኝ ሊሆን ይችላል፡፡ ጉረኞች እኮ ነን!

ስለዚህ የደመወዙ ማነስ፣ የገንዘቡ የመግዛት አቅም ማሽቆልቆል፣ የመንገዱ መጥበብና በየቀኑ ከሚጨምረው የተሸከርካሪና የሰው ብዛት ፈጽም አለመጣጣም፣ ከቀበሌ ጀምሮ እስከ ከፍተኛና ማዘጋጃ ቤት እንዲሁም የትኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት ድረስ የሚታየው የሙስናና የዘመድ አዝማድ አሠራር መንሰራፋትና የባህል ያህል መቆጠር፣ የዜግነትና ብሔራዊ ስሜት መጥፋት፣ የሀኪም ቤቱና የሀኪሞቹ ጥራት መጓደል፣ የትምህርቱ ጥራት ወደ ዜሮ መውረድ፣ የህግ አስከባሪው ንቃተ ኅሊና መዝቀጥ፣ ድንበር ያጣው ሆዳምነት፣ ትውልድን እየገደለ ያለው ማይምነት፣….. መንግሥታዊ ትኩረት አግኝቶ ልዩና የተቀናጅ ሥራ እንዲሠራበት ይደረግ፡፡ ምናልባት ያኔ መኖር ብጀምር ማለቴ ብንጀምር …

ይድረስ በተለይ ለተፎካካሪ ፓርቲ አመራሮች (ነፃነት ዘለቀ – አዲስ አበባ)

ነፃነት ዘለቀ (አዲስ አበባ)

Ethiopian PM Abiy Ahmed, discussed with opposition party leaders.

Ethiopian PM Abiy Ahmed, discussed with opposition party leaders.

በሰው የሚጠሉት ወይም እንደሚጠሉት የሚናገሩትን ራስ ሲያደርጉት የማያስጠላ ከሆነ የተሳከረ ስብዕና (MPD) ባለቤት የመሆን ችግር አለ ማለት ነውና በቶሎ መታከም ያስፈልጋል፡፡ እኔ ለምሣሌ በወንድሜ ወይ በጓደኛየ ላይ የማየውንና የምቃወመውን መጥፎ የመሰለኝን ምግባር እኔ ራሴ ባደርግና እንደነውር ባልቆጥር ትክክል አይደለሁም፡፡ ጨለማና ብርሃን ኅብረት እንደሌላቸው ሁሉ በአንድ ሰውነት ውስጥ ሁለትና ከዚያ በላይ ተቃራኒ ሰውነቶች ሊኖሩ አይችልም፡፡ እንደዚያ ያለ ችግር በፖለቲካው መስክ በጉልኅ እያስተዋልን ነው፡፡ ይህ አንቀጽ መግቢያየ መሆኑ ነው፡፡

ትናንት የሀገራችን – በአዲሱ አጠራር – የፖለቲካ ተፎካካሪዎች በጠ/ሚኒስትሩ ተጠርተው ውይይትና የምሣም ግብዣ ማድረጋቸውን በሚዲያ ተከታትለናል፡፡ እጅግ በጎ ጅምር ነው፡፡ በሀገራችን ለዘመናት ስንመኘው የነበረና በነዚህ ባሳለፍናቸው ጥቂት የለውጥ እንቅስቃሴ ጎልቶ በታየባቸው ወራት ውስጥ እናያለን ብለን ያልገመትነው ነገር ነው፡፡ ፖለቲከኞቹ ከዚህ መልካም ጅማሮ ብዙ ነገር እንደተማሩ መገመት ይቻላል – ለመማር ፈቃደኛ ከሆኑ፡፡ በባህላችን እንካ ያሉት ዳቦ እርካሽ እንደሆነ መኖሩ አውኮን እንጂ በቀደምት አምባገነን ገዢዎች ዘንድ እንደዜጋና እንደሰውም መቆጠር ብርቅ እየሆነባቸው በየማጎሪያ ቤቶች እየታጨቁ ስንትና ስንት ግፍና በደል ይደርስባቸው የነበሩ ተቃዋሚዎች ይህንን የመሰለ ክብር ሲያገኙ ቢያንስ የጌቶች ጌታ የሆነውን ኅያው እግዚአብሔርን – የሚያምኑ ከሆነ ነው እሱም-  ቢበዛ ደግሞ ለዚህ ማዕረግ ያበቃቸውን የሕዝብ ትግልና የወጣቶች መስዋዕትነት ክብር ሊሰጡት በተገባ ነበር፡፡ ይቺ ዕድል እንዲህ በቀላሉ አልተገኘችም፡፡ እንኳንስ ተቃዋሚዎች ጠ/ሚ ዐቢይ ራሱ የንጹሓን ዜጎች ደምና አጥንት ነው ወደላይ አሽቀንጥሮ ለዚህ የታሪክ ኃላፊነት ያበቃው – ኃላፊነቱ ባለው እቶናዊ የሚጋረፍ ሙቀት የተነሣ የሚቀናበት ባይሆንም፡፡ ነገር ግን በሀገራችን የተለመደው ነገር ሌላ ሆነና ተቸገርን፡፡ አንድ ያገሬ የኔ ቢጤ (“ለማኝ” ላለማለት ነው) እንዲህ አለ ይባላል – “ስንቅ ያለቀበት ጌታ ‹ደጅህ ላይ ቆሟል› ብለህ ለጌታህ ንገረው!”፡፡ መግደርደርና መኮፈስ በመንደር ውስጥ ብቻ ሳይሆን በላይኛው እርከንም መታየቱ እየጎዳን ነው፡፡… እንጂ አሁን “በምድርህና በሕዝብህ መሀል በሰላም ታገል” ተብሎ ተጠርቶ ሲያበቃ ሕዝብን ማመስና ትጥቅ አልፈታም ማለትን ምን ያመጣው ነበር? ለማንኛውም የነፃነትን አየር ገና በጨረፍታው ከመተንፈሳችን ያን ለዘመናት ያንገፈገፈንን የቆሪጥ አገዛዝ እንዳታመጡብን ተቃዋሚዎች አቅል ግዙልን፤ ከራሳችሁም፣ ከመንግሥትም ጋር በቀናነት ተግባቡ፡፡ እናንተስ ሾልካችሁ ብትሄዱ መውጫ መግቢያውን ታውቁታላችሁና ምንም አትሆኑም፡፡  ለኛ ለተገፋነው አስቡልን፡፡ …

የተፎካካሪ ፓርቲ መሪዎችን ስብሰባ በቲቪ ስመለከት ብዙ የተደበላለቀ ስሜት አደረብኝ፡፡ ጎላ ብሎ የተሰማኝ ግን ሀገራችን በሁሉም ረገድ ዕድለኛ አለመሆኗ ነው፡፡ በርካታዎቹ ፖለቲከኞች ዕድሜያቸው ከመግፋቱ የተነሣ ራሳቸውን ችለው ስለመራመዳቸውም ተጠራጠርኩ፡፡ እንዲህም አልኩና ራሴን ጠየቅሁ “ይሄ ፖለቲካ የሚሉት ነገር ጡረታ የለውም ማለት ነው?” ጥያቄየ ሳላስበው ቀጠለ “እነዚህ ሀፍረትና ይሉኝታ የሚባሉ ነገሮች ከትግራይ – ከወያኔ ትግሬዎች መፈልፈያ ዋሻ –  ብቻ ሣይሆን ከመላው ፖለቲከኞቻችን ጭንቅላት ውስጥም ሙልጭ ብለው ወጥተው ይሆን?” አልኩ፡፡ ነገር በሦስት ሲሆን ይጸናልና እንዲህ ስል ጥያቀየን ሰለስኩ – “በዚህ ሁኔታ የዚህች ሀገር የመኖር ዋስትና ምንድን ነው?” አዎ፣ ከ“ታላላቆች” እንዲህ ያለ ስሜት-አልባነት (insensitivity) ከተስተዋለ ከተራው ዜጋማ ምን ሊጠበቅ? “የዓሣ ግማት ከአናት” መባሉ ትክክል ነው፡፡ ሁላችን ተያይዘን የዝቅጠት ቁልቁለቱን የምንነጉደው አለምክንያት አልነበረም፡፡ ትልቁ ዳቦ ሊጥ ሲሆን?

አንዱ አንዱን ሲያማ ጀምበር ልትጠልቅ ነው፡፡ ተቃዋሚዎች በመንግሥት ወንበር ላይ ያሉትን “ሥልጣን ርስተ ጉልት መሰላቸው እንዴ? የሥልጣን ገደብ ተበጅቶለት መሪዎቻችንን በዙር ለምን አንመርጥም?” ለማለት የሚቀድሙት ተቃዋሚዎች ናቸው፡፡ ይህን የሚሉ ተፎካካሪዎችን በየድርጅታቸው በሚገኙ ወንበሮች አንዳንዶቹ ከ25 ዓመታት በላይ መጎለታቸውንና በፈረንጅኛው አነጋገር እዚያው ወንበር ላይ vegetate ማድረጋቸውን ሳስበው አፈርኩ፡፡ በሀገሬ ዕድልም አዘንኩ፡፡ ከተሰብሳቢዎቹ ውስጥ በጣም ጥቂት ጎልማሦችን ብቻ ነው ያየሁት፡፡ አብዛኛው ያረጀው ያፈጀው የኢህአፓውና በኋሊዮሽ አቆጣጠር ከዚያም የሚያልፈው ትውልድ ነው – አንዳንዶቹ እንዲያውም ከዐቢይ ጋር መግባባት ሊሣናቸው የሚችሉ ጎምቱዎች ናቸው፡፡ ደግነቱ የመድረኩ መሪ – ጠ/ሚ ዶ/ር ዐቢይ – ወጣት መሆኑ ትንሽ ተስፋ አጫረብኝ እንጂ ዱሮ ወጣት ሳለሁ የፖለቲካ ቡድን መሪ የነበሩ የያኔዎቹ አንጋፋዎች አሁንም በ80 እና በ90ዎቹ ዕድሜያቸው እዚያው ሙጭጭ ብለው ስመለከት በኢትዮጵያ ውስጥ ንግግርና ተግባር እጅግ የተለያዩ መሆናቸውን አስታወስኩ – አወውሮፓ ውስጥ ብሆን ኖሮ – ብቻየንም ብሆን ሠልፍ ወጥቼ “shame on you dear octogenarians and nonagenarians!” እል ነበር – ዕድሜ ፀጋ መሆኑንና በአግባ ከተጠቀሙበት የሚያስከብር መሆኑን አውቃለሁና ትችቴን ከዐውድ ውጪ በሌላ መልክ እንዳትተረጉሙብኝ አደራ፡፡ ይህ ራስን የማምለክና ሌሎችም እንዲያመልኩብን የማስገደድ አባዜ ቤተ መንግሥቱን አልፎ ወደ ተቃዋሚዎች መውረድ ነገንም ከዛሬው በበለጠ እንድንፈራው ቢያስገድደን አይፈረድብንም፡፡ ክፉ ዐመል፡፡

በዚህች የበሬ ግምባር በማታህል ሀገር እንደሚባለው 70 እና 80 የፖለቲካ ኩይሣ ካለ የበሽታ እንጂ የጤና ሊሆን አይችልም፡፡ ከ310 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት አሜሪካ እንኳን ሁለት ታላላቅ ፓርቲዎች ናቸው ያሏት፤ ከዚህ አንጻር የኛ በርግጥም አለመታደል ብቻ ሣይሆን ትልቅ እርግማን ነው፡፡ ይሄ ሁሉ ፓርቲ ደግሞ በጎሣ የተመሠረተ ነው ማለት አንችልም፡፡ ለይምሰል ያህልም ቢሆን የሃሳብና የአመለካከት ልዩነትም አለበት፡፡ ስለዚህ ችግሩ የጎሣና የሃይማኖት ብቻ ሳይሆን እነሱን ሽፋን አድርጎ በሃሳብና በአመለካከት የተለያዩ በማስመሰል የጥቅምና የሥልጣን ፍትጊያ እንደሆነ መገመት አይከብድም፡፡ ከ“ፍቅር እስከመቃብር”  የሚቀጥል “የሥልጣን ጥም እስከ መቃብር” በሚል መጽሐፍ ቢጻፍ ጥሩ ነው፡፡

አንዲት ትል ከመሀል ሸዋ በጧት ተነስታ እየገሠገሠች ስትሄድ እዚያው መሀል ሸዋ አንድ ሰው ያያታል አሉ፡፡ “አንች ትል ወዴት ትሄጃለሽ?” ብሎ ይጠይቃታል፡፡ እርሷም “መተማ!” ብላ ትመልስለታለች፡፡ እሱም ይቀጥልና “ትደርሻለች?”ይላታል፡፡ እርሷም “ልብማ!” ትለውና መንገዷን ትቀጥላለች፡፡ እኛም በነዚህ ጎምቱ የፖለተካ አበጋሮች የዴሞክራሲ ጥማታችን ሊረካ ጫፍ ላይ ደርሰናል፡፡…

የኛም ነገር እንደትሊቱ መሆኑ ነው፡፡ በ1983 እና ከዚያ ወዲህ እንደአሸን የፈላው ይሄ ሁሉ የፖለቲካ ድርጅት ጉዞው ወደ አራት ኪሎ ነው፡፡ ግን የትም ሳይደርስ ዕድሜውን ብቻ በመቁጠር አብዛኛው የድርጅት መሪ አራት ኪሎን በልቡ እንደሰነቀ አረጃና አሁን ጠማማ ጣሳ መስሎ በህልሙ ብቻ ጠ/ሚኒስትርና ፕሬዝደንት እንደሆነ ቀረ – ላልተለመደ ግልጽነቴ ይቅርታ፡፡ እንደሚመስለኝ እንደኛ እንደ ኢትዮጵያውያን ሥልጣንና ሀብት ወዳድ በዓለም ያለ አይመስለኝም፡፡ ለሥልጣን በተለይ ጉጉ ነን፡፡ ለዚያም ስንል አይደለም ሀገርና ሕዝብ ልጃችንንም ቢሆን ሳንሸጥ የማንቀር ብዙዎች ነን፡፡ መጥፎ ተፈጥሮ፡፡ ለዚህ ይመስላል እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ትንንሽ ዘውዶችን አናቱ ላይ ጭኖ እንደሚንቀሳቀስ አንዳንድ የፖለቲካና የማኅበረሰብ ሥነ ልቦና ተንታኞች የሚናገሩት፡፡ የሥልጣን ሱሳችንን በስያሜዎች ሳይቀር መገንዘብ እንችላለን፡፡ “የኢዴፓ ፕሬዝደንት፣ የመዐሕድ ፕሬዝደንት፣ የኢመማ ፕሬዝደንት፣ የኢ.ቤ.መ ፕሬዝደንት፣ የአኢወማ ፕሬዝደንት፣ የኢሠማ ፕሬዝደንት፣ የ‹መኢጠማ› ፕሬዝደንት…” የብዙ ተቋማትን ኃላፊዎች ወይም ሊቃነ መናብርት ስያሜ ስንመለከት “ፕሬዝደንት” ነው የሚለው፡፡… እንዲህ ከሆነ እኔም የስድስቱ ቤተሰቤ ፕሬዝደንት ሆኜ ራሴን በራሴ መሾሜን በዚህ አጋጣሚ ሳልገልጽ ባልፍ ይቆጨኛል፡፡ ባለቤቴ ማንጠግቦሽ ደግሞ በምክትል ፕሬዝደንትነት ተሰይማ የቤት እመቤትነት ሥራዋን እንድትቀጥል ዛሬ ማታውን የሹመት ደብዳቤዋን እሰጣታለሁ – በልጆቻችን ፊት፡፡ ከጊዜው የሴቶች ሀገራዊ የሥልጣን ክፍፍል አኳያ ግን ይህ ሹመት መመርመር ሳይኖርበት አይቀርም፡፡ ቢሆንም እኔ ግን ሞቼ እገኛታለሁ እንጂ የፕሬዝደንትነቷን ሥልጣን  አልለቅም፡፡ … ይሁን፡፡ ፈገግታም የሕይወት ቅመም ናት፡፡

እባካችሁ እናንት አረጋውያን የፖለቲካ ድርጅት መሪዎች!

አንጀቴ እያረረ በራሴ እስከመቀለድ የበቃሁት በናንተ ሁኔታ ስለተበሳጨሁ ነው፡፡ አላስፈላጊ ብዛታችሁን በተመለከተ እንደተመከራችሁት ቢቻል ወደ ሁለት አለበለዚያም ወደ ሦስትና አራት ውረዱ፡፡ ሰባና ሰማንያ ፓርቲ ሕዝብን ያወናብዳል፣ የሀብት ምንጭንም ያራቁታል እንጂ ለሀገር አይጠቅምም፡፡ አራት ኪሎ ቤተ መንግሥት ሊይዝ የሚችለው የጠ/ሚኒስትር ብዛትም አንድ ብቻ ነው፡፡ በመቶና ሁለት መቶ ሥፍራ ተቧድኖ ለአንድ ቦታ መወዳደር ደግሞ አላዋቂነት ነው፤ ሕዝብ ይታዘባችኋል፡፡ ስለዚህ የዚህ ሁሉ ጎራ ዋናው ልዩነት የሥልጣን ጉዳይ እንጂ ሌላ ባለመሆኑ በቶሎ ንቁና ተሰባሰቡ፡፡ በዘርና በሃይማኖት ፓርቲ መመሥረት ደግሞ የስብዕና ክስረት ነው፡፡ ይህን ከሌላው ዓለም ተማሩ፡፡ በተለይ በዚህ በሰለጠነ ዘመን በጎሣና በሃይማኖት መሰባሰብ ከእንስሳም መውረድ ነው፡፡ ለአንዲት ቦታ አትራኮቱ፡፡ ሕዝቡን አድምጡት፡፡ ሕዝቡ ከእናንተ በላይ የነቃ ነው፡፡ የዝምብ ልጃገረድንና የቁንጫ ጠንጋራን የሚለየውን የኢትዮጵያን ሕዝብ ማታለል በፍጹም አይቻልም፡፡ በበቀደሙ ስብሰባችሁ ለምሣሌ ብዙ ሰው ሆዱን ይዞ ሲስቅባችሁ ተመልክቻለሁ፡፡ እኔም ፍርፍር ብዬ ስቄያለሁ፡፡ ከልጅነት እስከ ዕውቀት ካሙዙ ባንዳንና ሮበርት ሙጋቤን በተቃውሞው ጎራ ተጎልተው እንደማየት ምን እሚያስቅ ነገር አለ?

የዚህችን ሀገር ፖለቲካ እያበለሻሸ ያለው ትውልድ እንደሚመስለኝ ከ60 እስ 90 አካባቢ ያለው የቀደመው ትውልድ ነው፡፡ እናንተ ቢቻል ዕረፉ፤ ባይቻላችሁና የመታየትና የመወደስ እንዲሁም የዝነኝነትና የታዋቂነት አባዜ ናላችሁን እያዞረ የሚያስቸግራችሁ ከሆነ በወጣቶች ጀርባ አማካሪ ሆናችሁ ለሕዝቡ ታዩት፡፡ በእናንተ ቦታ ግን የተማሩ ወጣቶችን ተኩና ከድካማችሁ ዐረፍ በሉ፡፡ ይሄ “ያለ እኔ ሀገር ትጠፋለች” የሚለው የምትክ-የለሽነት አስተሳሰብ (sense of indispensability – which is, to me, a psychopathic problem))  አሳውሯችሁ እንዳይቀር ወደ ኅሊናችሁ ተመለሱና ከእናንተ የተሻሉ ወጣት ዜጎችን በመተካት ሕዝቡን ካሱት፡፡ አሪስቶትል ይሁን ፕሌቶ እንዲህ ብሏል አሉ “ተማሪ ከመምህሩ ካልበለጠ መምህሩ ደከመ እንጂ ዘር አልተካም፡፡” ግሩም አባባል ነው፡፡ እኛ ግን የፈዘዘ ቅጂ (ኮፒ) እየተውንና ራሳችንን እምሰማየ ሰማያት እየሰቅልን መሥራት የሚገባንን ሣንሠራ ሀገሪቱን ሰው-አልባ አድርገን አስቀረናት፡፡ ዶ/ር ዐቢይን ተመልከቱ፡፡ ይህ ብላቴና ትናንት ማንም የማያውቀው ፈጣሪ ከሰማይ ዱብ ያደረገው የሚመስል የሀገር አለኝታ ነው፡፡ እግዜር ቢፈልግ ኖሮ ብዙ የደከሙትን ኢንጂኔር ግዛቸውን ወይም ፕሮፌስር በየነን ያስነሳ ነበር፡፡ ያ አቅቶት አይመስለኝም፡፡ ግን የሁሉንም ልብና ኩላሊት የሚመረምር ፈጣሪ እነጎልያድን ትቶ ትንሹን ዳዊት አስነሳ፤ ምናልባት ጎልያዶችን በጎልያዶች ማጥፋት አልፈለገ ይሆናል – የፈጣሪ ሥራ እንደዚህ ነው፡፡ ከዚህ እንኳን ብዙ መማር በተገባ፡፡

በመሠረቱ በዚህች ዓለም ሁላችንም ነቁጥ ነን፡፡ ምንም ያህል እንማር፣ ምንም ያህል ሀብትና ገንዘብ ይረን፣ ምንም ያህል ዝነኞችና ታዋቂዎች እንሁን፣ በሕይወት ዘመናችን ምንም ዓይነት ተዓምር እንሥራ …  ዕድሜያችን ግን ውሱን ናት – ይህን ሌጣ እውነት ከተፎካካሪ ፖለቲከኞች ስብሰባ በጣም ተገንዝቤያለሁ፡፡ በሽታ ባያውቀን፣ ማጣት ባይደፍረን፣ ፍቅር ሞልቶ ቢፈሰን … እርጅናን ግን ልናስቀራት አንችልም፡፡ ታዲያ ለዚህች  ዕድሜ ብለን ለምን በሥልጣንና በሀብት ሱስ እንጠመዳለን? ለዚህች ከንቱ ዓለም ለምን የወገኖቻችንን ቁስል እያነፈረቅን በፖለቲካ ቁርቋሶ ሰበብ የሕዝብን ዕንባ በከንቱ እናፈሳለን? መንግሥቱና መለስ ኢትዮጵያን ልክ እንደእጅ ሥራ ዳንቴላቸው ቆጥረው ሲጫወቱብን፣ “እኔ ከሌለሁ ሁሉም የለም” ከሚል ዕብሪትና ትምክህት ያለነሱ ኢትዮጵያ አንድም መሪ ሊሆን የሚችል ዜጋ እንደማታፈራ አስበው ብዙ ተጫወቱብን፡፡ መጨረሻቸውን ስለምናውቀው አናነሳውም፡፡ ከንቱ ሰው መጨረሻውም ከንቱ ነው፡፡

ኢትዮጵያ የወላድ መካን አይደለችም፡፡ አይሳካልንም እንጂ የወላድ መካን ልናደርጋት የምንፋጭረው እኛው ነን – በተለይ ትልልቆቹ፡፡ ሰውን እንንቃለን፤ ወጣቱን በተለይ አናስጠጋውም – ልክ እንደዝንጀሮ አባት – ዐቢይ አህመድ ከዝንጀሮ አባቶች እንዴት እንዳመለጠ ይገርመኛል – ለነገሩ እንዴት እንዳመለጠ እርሱ ራሱ በአንድ ወቅት ተናግሮታል – ክፋታችን እኮ ወደር የለውም፡፡ ለዚህ ሁሉ ምክንያቱ ከሀገራችን ይልቅ ለሥልጣናችን ቀናኢ መሆናችን ነው፤ ለሀብትና ለገንዘብ ስሱ ነን፡፡ እንጂ ብዙ የተማሩ ሰዎች አሉ፡፡ እነሱን እየመከርንና እያቃናን ወደ ኃላፊነት ብናስገባቸው በአዲስ አስተሳሰብ አዲስና ለሁሉም የምትመች ሀገር መሥራት በተቻለን፡፡ አሮጌ ምን ጊዜም አሮጌ ነው፡፡ በ83 የፖለቲካ ቅኝት 2011ን ልንመራው አንችልም፡፡ ዝንታለማችንን ዳውድ ኢብሳ ወይም በየነ ጴጥሮስ ወይም አረጋዊ በርሃ ወይም መርሻ ዮሴፍ እያልን መኖር አልነበረብንም፡፡ አሜሪካኖች የአንድን ሰው ፊት ከስምንት ዓመታት በላይ እንዳያዩ በህጋቸው የወሰኑት ወደው አይደለም፡፡ የመንግሥት ጥውርስ ጠበንጃ ስላለው – ታንክና መትረየስ ስላለው – ይሁን ግዴለም፤ የአንድን የፖለቲካ ተፎካካሪ መሪ ማለቴ “ፕሬዝደንት” ግን እንዴት ለ30 ዓመታት እንድመለከት ዕድሜ ይፍታህ ይበየንብኛል? ይችም ዕድል ሆና? እነዚህ ሰዎች ዛሬ ወይም ነገ ወደማይቀሩበት ሊሄዱ ይችላሉ፡፡ እነሱ ሄዱ ማለት ደግሞ ቢያንስ በንድፈ ሃሳብ ደረጃ ኢትዮጵያም ሄደች – እስከወዲያኛው ነጎደች ማለት ነው፡፡ ይብላኝ ለነሱ እንጂ ኢትዮጵያ ግን ትኖራለች፡፡ ዐፄዎቹ ሄዱ፤ መንግሥቱም ሄደ፤ መለስም ተጓዘ፣ “ኃይለ ማርያም”ም ከ“ሥልጣን” ወረደ – ኢትዮጵያና ሕዝቧ ግን አሁንም አሉ፤ ወደፊትም ይኖራሉ – እንዲያውም ከአሁኑ በተለዬ አምሮባቸውና በዓለም ላይ ደምቀው፡፡ የሆኖ ሆኖ ግን የፖለቲከኞቻችን ነገር መስተካከል ያለበት ነገር አለ፡፡ አስተሳሰባችን ካልተቀየረ የሀዘንና የልቅሶ ዘመናችን በአጭር ላይቋጭ ይችላል፡፡

እናም ውድ ወንድሞቼና አባቶቼ!

እባካችሁን ልቀቁን! የተሸከማችሁትን ታሪካዊ ኃላፊነት ለወጣቱ አስረክቡ፡፡ ወደ ፍቅርና መተሳሰብ ማዕድም ቅረቡ፡፡ የቆዬ ቂማችሁንና ጥላቻችሁን ትታችሁ መጀመሪያ እርስ በርሳችሁ ዕርቅ አውርዱ – የጎሪጥ መተያየታችሁን ተውት፤ ለወጣቱ ትውልድ አርአያ ሁኑ፡፡ ብታዩት የአሁኑ ትውልድ ከእናንተ ቂምና በቀልን እንጂ ሌላ ነገርን ስላልተማረ ትቷችሁ የራሱን ኑሮ በራሱ ዓለም እየኖረ ነው፡፡ እናንተ ግን በዱሮው በሬ እያረሳችሁ በ “ማን አባት ገደል ገባ” የልጆች ጨዋታ ትቆራቆሳላቸሁ፡፡ በመሀሉ  ሀገርን ለማፍረስ ቀን የሚጠብቁ ወገኖች የእናንተን አለመስማማት እንደወርቃማ ዕድል ይጠቀማሉ፡፡

ዕድሜ ትልቅ ትምህርት ቤት ነው፡፡ ከሚጻፈው፣ ከሚነገረው፣ ከሚታየው፣ በራስ ላይ ከሚደርሰው የሕይወት ተሞክሮ  መማር ካልተቻለ ከምን ይማሯል? በራስ ዓለም ብቻ በምናብ እንደተመላለሱ ማርጀት ለአወንታዊ የካርማ መዝገብ (Karmatic Record) ጠቃሚ አይመስለኝም፡፡ ከፀጉር መሸበት ጋር የሚመጡ ብዙ ነገሮች አሉ፤ እነዚያን አለመገንዘብ ሽበትን ማስወቀስ ይሆናል – ድንጋይና እንጨትም ይሸብታሉና፡፡ እናም ነገ ዛሬ ሳትሉ እናንተ ታረቁና በትረ መኮንናችሁን ለወጣቱ ስጡ፡፡ ስታስረክቡም 70 እና 80 ኢትዮጵያን ሳይሆን አንዲት ኢትዮጵያን አስረክቡ፡፡ በቃ፡፡ ለመማር በጣም ዝግጁ ነኝ፤ ባጠፋሁ ይቅርታ፡፡ netsanetz28@gmail.com

በሃምሳ ዘጠኝ ሚሲዮኖች እና በዋናው መስሪያ ቤት የሰራተኛ ድልድል ስራ ተካሄደ

 By KALITI PRESS  

የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በሃምሳ ዘጠኝ ሚሲዮኖች እና በዋናው መስሪያ ቤት የሰራተኛ ድልድል ስራ አካሂዷል።

የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የጀመረው የሪፎርም ስራ የአገራችንን ብሄራዊ ጥቅም የሚያስከብር እና ኢትዮጵያውያን የሚኮሩበት ተቋም እንዲሆንና ተቋሙን ወደ እምርታዊ ለውጥ የሚያሸጋግር (Major Departure) መሆኑን የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አቶ መለስ ዓለም ዛሬ ለአገር ውስጥ እና ለውጭ የመገናኛ ብዙሃን በሰጡት መግለጫ ተናግረዋል።

የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አቶ መለስ ዓለም ከሰራተኞች ድልድል በተጨማሪ አዲስ የአምባሳደሮቸ ሹመት በቅርቡ እንደሚካሄድና የምደባው ዋነኛ መመዘኛው እና ማቅኛው ሙያ ወይም ፕሮፌሽናሊዝም፣ ዕውቀትና ክህሎትን ያማካለ እንደሆነና በመስሪያ ቤቱ የሚሰሩትን ዲፕሎማቶች የሚያበረታታ ከመሆኑም በተጨማሪ ከውጭም ምሁራንና የአካዳሚክ ባለሙያዎች እና ታዋቂ ግለሰቦችን እንዲያካትት ይደረጋል ሲሉ አስታውቀዋል፡፡

ቃል አቀባዩ በውጭ ጉዳይና አገራዊ ደህንነት ፖሊስና ስትራቴጂ መሰረት የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ልምድ እና የተሻለ ብቃት ያላቸው አንጋፋ ዲፕሎማቶችን (Senior Diplomats) ከሌላ አካባቢ ይልቅ በጎረቤት አገራት ይሰማራሉ፤ ከጎረቤቶቻችን ጋር “የዜሮ ውጥረት” (Zero Discord) ፖሊሲ እንከተላለን ብለዋል፡፡

በተለያዩ አገራት የሚገኙ 59 ሚስዮኖችን (አስራ አንዱ የቆንስላ ጄኔራል) በአራት የትኩረት መስኮች ማለትም ለኢትዮጵያ የክፉ ቀን ወዳጅ እና አጋርነት ማፍራት እና ማጠናከር፣ የኢኮኖሚ ዲፕሎማሲ፣ በውጭ የሚገኙ ወገኖቻችን በአገራቸው ጉዳይ ባይተዋር እንዳይሆኑ ተሳታፊ ማድረግ እና ለዜጎቻችን እና ሌሎች አካላት የተሻለ የቆንስላ አገልግሎት በመስጠት በመከፋፈል በትኩረት የሚሰራባቸውን መስኮች ለይቶ እንደሚሰራ ተገልጿል።

የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የሰው ኃብት ልማት ሪዕይ በስፔሻላይዜሽን ላይ ያተኮረ፣ በሁሉም መስኮች የነበሩ እና የተሻሉ ዲፕሎማቶች ማፍራትና ከሌሎች አገሮች ጋር ተደራድረው የሚያሸንፉ፣ ተናግረው የሚያሳምኑ ለአገር ኩራት የሆኑ ዲፕሎማቶች በቻ ሳይሆን የሌሎች ሙያዎች ባለቤት (Generalist) እንዲሆኑ በማድረግ ተለዋዋጭ ከሆነው የዲፕሎማሲ ዓለም ጋር በቀጣይ እና በሂደት ስፔሻሊስት ማፍራት ነው፡፡

በተቋሙ አዲስ መዋቅርና ድልድል ማካሄድ ዋና እምርታ ታሪክ የሚናገር ብቻ ሳይሆን ታሪክ የሚሰራ፣ የኢትዮጵያን ውድቀት ሳይሆን ዕድገትን የሚደግፉ ወዳጅ መፍጠር፣ ለወጣቶች የስራ ዕድል መፍጠር የሚችሉ ባለሃብቶችን ወደ አገራችን መሳብ እና በውጭ ያሉ ኢትዮጵውያንና የአገራቸው ዋነኛ አምባሳደሮችን ያካተተ፣ የተሟላ ዲፕሎማሲ ስራ መስራት ነው ሲሉ አቶ መለስ በመግለጫቸው አውስተዋል፡፡

የኢትዮጵያ ዋነኞቹ አምባሳደሮች በውጭ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ናቸው። ኤምባሲዎች በራቸውን ከፍተው የማገልገል ኃላፊነት እንዳለባቸውም አቶ መለስ ጠቅሰው፤ እነሱን ያልያዘ ዲፕሎማሲ ምን ተይዞ ጉዞ ነው፡፡ ከወገን ተነጥሎ፣ በርን ክርችም አድርጎ ዘግቶ የተሟላ የዲፕሎማሲ ስራ ማከናወን እንደማይቻል ተናግረዋል፡፡

ተቋሙ ከውጭ ግንኙነት አንፃር የተቀመጠለትን ራዕይ እንዲያሳካ፣ ያሉበትን ጉድለቶች እንዲያስተካክልና ፈተናዎች እንዲወጣ የተዘጋጀው መዋቅር ስራ ላይ ውሏል፤ የበላይ አመራሩ በስትራቴጂካዊ ጉዳዮች እንዲያተኩር እንዲሁም የመሰሪያ ቤቱ የትውስታ አቅም (Institutional Memory) መጠበቅ የሚያስችሉ አምስት ቋሚ ተጠሪዎች ወደ ስራ ገብተዋል፡፡

ያለ ሕገመንግስት ማሻሻያ የተሳካ ምርጫ ማድረግ ይቻለናል?

 By KALITI PRESS  

በኢትዮጵያ ተዓማኒ ምርጫ ለማካሄድ የሕገ መንግስት ማሻሻያ ጭምር የሚያስፈልጋቸው እርምጃዎች መወሰድ አለበት። ምርጫው የቀረው ጊዜ አስራ ሰባት ወራት ነው። አዳዲስ ክልሎች እውቅና ይሰጠን ብለው አሰፍስፈዋል። ህዝበ ውሳኔ የሚጠብቁና የማንነት ጥያቄ ያላቸውም አሉ። ምርጫ ቦርድ እነዚህን ሁሉ ጉዳዮች ማስተናገድ ይጠበቅበታል። ታዲያ የፖለቲካ ፓርቲዎቹና መንግስት የታለመውን ተዓማኒ ምርጫ ማድረግ ይቻላቸዋል? ቻላቸው ታደሰ ይህን ዘገባ አዘጋጅቷል

ዜግነት

በተለይ ከውጭ የመጡት የፖለቲካ ድርጅቶቹ ድርብ ዜግነትን የሚከለክለው አዋጅ ትልቅ መሰናክል እንደሆነባቸው ደጋግመው አንስተዋል፡፡ አሁን በውይይቱ ከሚሳተፉት የፖለቲካ ቡድን መሪዎች ውስጥም ድርብ ዜግነት ያላቸው እንዳሉ ግልጽ ነው፡፡

እዚህ ላይ እንግዲህ አሁን ሕገ መንግሥቱ ባልተሻሻለበት ሁኔታ የውጭ ዜግነት ያላቸው ፖለቲከኞች በተገኙባቸው መድረኮች የሚተላለፉ የውሳኔ ሃሳቦች እንደምን ቅቡል እና ሕጋዊ ሊሆኑ ይችላሉ? በሕጋዊነት በምርጫ ቦርድ ያልተመዘገቡ ድርጅቶች በኢትዮጵያ ሕዝብ ስም የምርጫ አዋጅ እና ሕገ መንግሥት ስለማሻሻል መነጋገራቸውስ አግባብነቱ እንዴት ይታያል? ትጥቁን በይፋ ያልፈታው ኦነግስ ተሳታፊ መሆኑ ጥያቄ አያስነሳም ወይ? የሚሉ ጥያቄዎች መነሳት ያላባቸው ናቸው፡፡ የኦነግን ጉዳይ ወረድ ብለን እናነሰዋለን፡፡

አንዳንዶቹ የፖለቲካ ድርጅቶች ሕጋዊ ሆነው መመዝገብ ቢፈልጉ ምርጫ ቦርድ ቢያንስ አመራሮቹ ኢትዮጵያዊ ዜግነት ብቻ ያላቸው መሆኑን ማረጋገጥ አለበት፡፡ ቦርዱ ድርብ ዜግነት መያዝ አለመያዛቸውን በምን ዘዴ ያጣራዋል? የሚለው ግን ሌላ ፈተና ነው፡፡ ይህን ማድረግ የሚችለው ራሱ መንግሥት ብቻ ነው የሚሆነው፡፡

ጠቅላይ ሚንስትሩ አማራጭ አድርገው ያቀረቡት ፖለቲከኞቹ የውጭ ዜግታቸውን ይተውት የሚል ነው፡፡ ይሄ ደሞ እንደየግለሰቡ የሚለያይ የግል ውሳኔ እንጅ በፖለቲካ ድርድር የሚፈታ አይደለም፡፡ እዚህ ላይ ብዙዎቹ የድርጅት አመራሮች የዜግነትን ጉዳይ ደጋግመው የሚያነሱት ራሳቸው የድርጅቶቻቸው አመራር ሆነው ለመቀጠል፣ ለምርጫም ራሳቸውን ዕጩ ተወዳዳሪ አድርገው ለማቅረብ ጽኑ ፍላጎት ስላላቸው መሆኑ የታወቀ ነው፡፡

አሁን ለምሳሌ ለዜግነት ሕጉ ሲባል ሕገ መንግሥታዊ ማሻሻያ ማድረግ ለኢሕአዴግ በቀላሉ የሚሞከር አይደለም፡፡ በርግጥ ጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይም ስለ ሕገ መንግሥታዊ ማሻሻያ ተስፋ አልሰጡም፡፡ ኢሕአዴግ ቢሞክረው እንኳ ለየትኛውም ሕገ መንግሥታዊ ማሻሻያ የአባል ድርጅቶቹንም ይሁን የክልሎችን ድጋፍ ለማግኘቱ አስተማማኝ ዋስትና ሊኖረው አይችልም፡፡ እናም የዜግነት አዋጁ ጥቂት የማይባሉ ፖለቲከኞችን ከምርጫ እና ፖለቲካዊ ተሳትፎ ውጭ ሊያደርጋቸው እንደሚችል ከወዲሁ ይገመታል፡፡ ይሄም ታዲያ በምህረት መግባታችን ጥቅሙ ምንድን ነው? የሚል ቅሬታ ሊፈጥርባቸው ይችላል፡፡

በሌሎች መለስተኛ የምርጫ ደንቦች እና መመሪያዎች የተካተቱ ገደቦችን እንኳ በቀላሉ ማሻሻል ይቻል ይሆናል፡፡ ራሱ ምርጫ ቦርድ ሊያሻሽላቸው የሚችላቸውም ይኖራሉ፡፡

የፓርቲዎች ቁጥር

የፖለቲካ ድርጅቶችን ቁጥር ሰለመቀነስ ከተቃዋሚዎችም ከጠቅላይ ሚንስትሩም በውይይቱ ላይ ተነስቷል፡፡ ጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይ ሦስት አራት ድርጅቶች ብትሆኑ እገዛ ለመስጠት ያመቸናል ሲሉ ተደምጠዋል፡፡ ይሄ አባባላቸው ባንድ በኩል ግን የተለመደውን የኢሕአዴግን የጌታ እና ሎሌነት ባሕሪ መልሶ የሚያመጣ ይመስላል፡፡ የፖለቲካ ቡድኖቹ አመራሮችም ይሉኝታ የያዛቸው ነው የሚመስሉት፡፡ መቸም ተቃዋሚ ድርጅት ሆነው በጠቅላላው የለውጥ ሃይሉን እና የለውጡን ሂደት ላለመተቸት የተማማሉ መስለው መታየታቸው ሳያስገምታቸው አይቀርም፡፡

በሌላ በኩል ድርጅቶቹ የመንግሥትን እገዛ ስላገኙ ብቻ ይወሃዳሉ ብሎ መጠበቅም የዋህነት ነው፡፡ አዳዲስ ብሄረሰብን መሠረት ያደረጉ የክልልነት እና ዞን ጥያቄዎች እየመጡ ባለበት ሰዓት እና የብሄር ፖሊቲካው እንደገና እየጦዘ ባለበት ወቅት ውህደት ይሳካል ብሎ ማሰብ አስቸጋሪ ነው፡፡ ክልልነት ደሞ አዳዲስ የፖለቲካ ድርጅቶችን ይወልዳል፡፡ የብሄር ፖለቲካው እስካለ ድረስ የብሄረሰብ ነጋዴዎች እና ጥቅመኞች የፖለቲካ ድርጅቶችን እየፈለፈሉ መቀጠላቸው የማይቀር ነው፡፡ ምናልባት የመንግሥት ጣልቃ ገብነት ከተገታ ግን ጥቆቶቹ የመዋሃድ ተስፋ ይኖራቸው ይሆናል፡፡

ላሁኑ ግን የሚጠብቅባቸውን ሕጋዊ ግዴታ መወጣት ያልቻሉትን ጥቃቅን ቡድኖች ምርጫ ቦርድ በሕጋዊ አሠራሩ እንዲሰርዛቸው ማድረግ አንዱ ተመራጭ አስተዳደራዊ መንገድ ሊሆን ይችላል፡፡

አሁን ሊሳካ የማይችለውን የሕገ መንግሥት ማሻሻያን እንተወውና መንግሥት ግን አሁንም ለተቋም ግንባታ በቂ ጊዜ እና ዝግጅት ያለው አይመስልም፡፡ የምርጫ ቦርዱ አዋጅ እና ሌሎች የምርጫ ሕጎች እና ደንቦች ማሻሻያ ገና አላለቀም፡፡ ከፖለቲካዊ ቀውስ የወጡ እና ዲሞክራሲያዊ ሽግግር ማድረግ የሚፈልጉ ሀገሮች ደሞ የተራዘመ ሂደትን፣ ጥልቅ ጥናት እና ድርድርን የሚጠይቅ የምርጫ ሕግ እና ሥርዓት ማበጀት እንዳለባቸው የሌሎች ሀገሮች ልምድ ያሳያል፡፡ ይሄ በእኛ ሀገር እየሆነ አይመስልም፡፡ ምርጫ ቦርዱ ራሱ ሥልጣኑ እና ነጻነቱ ተጨምሮለት ወደ ኮሚሽንነት ከፍ ይላል ወይስ በዚያው ስያሜው እና አወቃቀሩ ይቀጥላል? የሚለው ጉዳይም ገና ምላሽ አላገኘም፡፡ ገና አዋጁ ከጸደቀለት በኋላ ነው ራሱን እስከታች ድረስ እንደገና ማዋቀር የሚጀምረው፡፡ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባ አዋጅም በመሻሻል ሂደት ላይ ነው ገና፡፡ ለነጻ እና ዲሞክራሲያዊ ምርጫ ደጋፊ የሆኑት የሲቪል ማህበራት እና የፕሬስ ሕጎችም እንዲሁ በመሻሻል ሂደት ላይ ናቸው፡፡ የመንግሥት መገናኛ ብዙሃንን መልሶ በገለልተኛነት የማዋቀሩ ነገር ጨርሶ አልተጀመረም፤ የማሻሻያ ሃሳቡም በይፋ አልቀረበም፡፡
የኦነግ ፈተና

ጠቅላይ ሚንስትሩ ከቀድሞው አቋማቸው ለዘብ ብለው ቀጣዩ ምርጫ መቸ ይካሄድ? የሚለውን በውይይት ለመፍታት ሃሳብ ማቅረባቸው ግን አንድ ተስፋ ሰጭ ነገር ነው፡፡

በጠቅላላው ስለ ሁሉም ድርጅቶች ፈተና ይህን ካልን እስኪ ደሞ ኦነግን በተናጥል እንየው፡፡

ኦነግ ሰሞኑን “ምርጫ ቦርድ ሕጋዊ ሆነህ ተመዝገብ አለኝ፣ እኔም የለም፣ አልመዘገብም” አልኩ ብሎ አቋሙን ገልጧል፡፡ እንደ ምክንያት ያስቀመጠው ደሞ “በ1983/84 ሕጋዊ ነበርኩ፤ በዚያው ይያዝልኝ” የሚል ነው፡፡ ቦርዱ ደሞ አልተቀበለውም፤ እንዲቀበለውም ሕጉ አይፈቅድለትም፡፡ ኦነግ ይህን አቋም ሊያንጸባርቅ እንደሚችል እና ከምርጫ ቦርድ ጋር ሊወዛገብ እንደሚችል ዋዜማ ቀደም ሲሉ ግምቷን አስቀምጣ ነበር፡፡

አሁን ይሄ እሰጣገባ የተነሳው ምናልባት ኦነግ ከምርጫ ቦርድ የሕጋዊነት ሰርትፍኬት ለማግኘት ጠይቆ “መጀመሪያ ሕጋዊ ፓርቲ ሆነህ ተመዝገብ” የሚል ምላሽ ስለተሰጠው ይመስላል፡፡ በርግጥ ከውጭ ከመጡት ድርጅቶች እስካሁን በቦርዱ የተመዘገበ እንደሌለ ነው የሚታወቀው፡፡ ምናልባትም የምርጫ አዋጁ ማሻሻያ አንድ በጎ ነገር ይዞልን ይመጣ ይሆናል የሚል ተስፋ ያላቸው ይመስላል፡፡ ኦነግን ልዩ የሚደርገው ግን ከቦርዱ ጋር አተካራ በመግጠም የመጀመሪያው መሆኑ እና ጠመንጃውን በይፋ ያላስቀመጠ ብቸኛው ድርጅት መሆኑ ነው፡፡

ኦነግ “ከመንግሥት ጋር ትጥቅ ስለመፍታት ውል አልገባሁም፤ በኦሮሚያ ክልል አሁንም ታጣቂዎች አሉኝ” እያለ በአደባባይ ሲለፍፍ ከኖረ በኋላ በቅርቡ ከመንግሥት ጋር አዲስ ስምምነት እንደደረሰ ተነግሯል፡፡ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ለማ መገርሳ እና አቶ ዳውድ ኢብሳም ተስማምተናል ብለው ሲጨባበጡ አይተናል፡፡

እዚህ ላይ እንግዲህ ኦነግንም ሆነ ሌሎችን ድርጅቶች ከኤርትራም ይሆን ከሌላ ሀገር ጋብዞ ያመጣቸው ፌደራል መንግሥቱ ነው፡፡ በዚያ ላይ ደሞ ኦነግ ታጣቂ ድርጅት ነው፡፡ እናም የኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት በምን ሕገ መንግሥታዊ ሥልጣኑ ነው ከኦነግ ጋር የሚነጋገረው? የሚለው ጥያቄ ምላሽ ሳያገኝ ተዳፍኖ ቀርቷል፡፡ ስምምነቱም ልክ እንደ አሥመራው ስምምነት ያልተብራሩት ነገሮች አሉት፡፡ ስምምነቱ በኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት እና ኦነግ መካከል ነው? በኦሮሞ ዲሞክራሲያዊ ፓርቲ እና በኦነግ መካከል ነው? ወይንስ በፌደራል መንግሥቱ እና ኦነግ መካከል ነው? የሚለው ጥያቄ በጊዜው ብዥታ ፈትሮ ነበር፡፡ የመንግስት መገናኛ ብዙሃንም ርስበርሱ የሚጣረሱ ዜና ነበር ያስተላለፉት፡፡

ሌላው ግርታ የፈጠረው ነገር “ኦነግ እና ሠራዊቱ ከመንግሥት ጋር ተባብረው ለመስራት ተስማምተዋል” የሚለው የመንግሥት አገላለጽ ነው፡፡ እንዴት በመንግሥት መገናኛ ብዙኻን ኦነግ እና ሠራዊቱ ተብሎ ሊገለጽ እንደቻለ ለሰሚው ግራ ነበር፡፡ መንግሥት “የትጥቅን ነገር አሥመራ ላይ ጨርሰነዋል” ባለበት አፉ መልሶ ለኦነግ ሠራዊት በተዘዋዋሪ እውቅና መስጠቱ አስተዛዛቢ ሆኖል፡፡

ለመሆኑ ኦነግ ለምንድን ነው ድጋሚ መዝገብ ያልፈለገው? ቢመዘገብስ ምን ይጎልበታል? የሚለውን ጥያቄ እናንሳው፡፡ መቸም ኦነግ ምዝገባውን ያልፈለገበትን ስውር ምክንያት እንዳለው ለእውነታ የቀረበ ግምት መያዝ ይቻላል፡፡ ድጋሚ የሚመዘገብ ከሆነ በሕጉ መሰረት ትጥቅ የፈታ መሆኑን እና በሰላማዊ መንገድ ለመታገል የወሰነ መሆኑን በይፋ በምርጫ ቦርድ ሰነድ ላይ መፈረም ያለበት መሆኑ አጣብቂኝ ውስጥ እንደሚያስገባው ሳይታለም የተፈታ ነው፡፡ ይህን ሳያደርግ ደሞ ሕጋዊ የሕልውና ሰርትፍኬት ሊያገኝ እንደማይችል ያውቀዋል፡፡

በሌላ በኩል የኦነግ አቋም የአሥመራው ስምምነት ድጋሚ ሕጋዊ ሆኖ ስለመመዝገብ ምንም የሚገልጸው ነገር የለም ወይ? ወደሚል ጥያቄ ይወስደናል፡፡ መንግሥት የስምምነቱን ዝርዝር እስካላሳወቀ ድረስ በዚህ ጉዳይ ላይ መላ ምት ብቻ እየሰጠን ለመቆየት መገደዳችን አይቀርም፡፡

ታዲያ በዚህ ሁኔታ ምርጫ ቦርድ ከኦነግ ጋር ምን ዐይነት የሥራ ግንኙነት ሊኖረው ይገባል? ትጥቁን በይፋ ካልፈታ ድርጅት ጋር ለመነጋገር፣ የቃል ወይም የደብዳቤ ልውውጥ ለማድረግ ምን ሕገ መንግሥታዊ ሥልጣን አለው? ብለን ብናነሳ ስህተት አንሆንም፡፡ ይልቅስ ቦርዱ ከኦነግ ጋር የሥራ ግንኙነት ከማድረጉ በፊት ለመንግሥት አንድ መሠረታዊ ጥያቄ ማንሳት ያለበት ይመስለናል፡፡ ኦነግ ትጥቅ ስለመፍታቱ እና በሀገሪቱ አንድም ታጣቂ ሠራዊት የሌለው ሰላማዊ የፖለቲካ ድርጅት ስለመሆኑ መንግሥት ይፋዊ ማረጋገጫ እንዲሰጠው መጠየቅ… ቦርዱ ይህን የመጠየቅ መብት አለው፤ መንግሥትም ምላሽ የመስጠት ግዴታ አለበት፡፡ ቦርዱ ሙሉ ነጻነት ኖሮት እንዲሰራ እፈልጋለሁ ብሎ የድሮ ተቃዋሚ ፓርቲ መሪ የነበሩትን ብርቱካን ሚደቅሳን ለቦርዱ የሾመ መንግሥት ይህን ግዴታውን ለመወጣት ፈጽሞ ሊሳነው አይገባም፡፡

መንግሥት የድሮውን ጽሕፈት ቤቱን ለኦነግ በቅርቡ የመለሰው አሥመራ ላይ በተደረሰው ስምምነት መሠረት መሆኑን ኦነግ ራሱ ገልጧል፡፡ ምንም እንኳ ጎለሌ የሚገኘው ጸሕፈት ቤቱ ከጅምሩ የማን ንብረት እንደነበር ባይገለጽም ቅሉ… ችግሩ ግን ይሄ ሳይሆን ኦነግ “የድሮ ጽሕፈት ቤቴ ከተመለሰልኝ በዚያውም የድሮው ሕጋዊ ሰውነቴ እንዳለ መቀጠል አለበት” የሚል አቋም የያዘ መስሎ መታየቱ ነው፡፡ ሁለቱ ነገሮች ግን ሰፊ ልዩነት ያላቸው ናቸው፤ ጽሕፈት ቤት መመለስ ወይም አለመመለስ ተራ አስተዳደራዊ ጉዳይ ሲሆን ባንጻሩ ሕጋዊ እና በሰላማዊ መንገድ የሚንቀሳቀስ ፓርቲ መሆኑን ቃል ገብቶ መመዝገብ ወይም አለመመዝገብ ግን ግዙፍ ሕገ መንግሥታዊ ጉዳይ ነው፡፡

ኦነግ በዚህ አካሄዱ ድሮ “በሽግግሩ ካቢኔ የነበሩኝ የሥልጣን ቦታዎች ይመለሱልኝ፤ ከሽግግሩ መንግሥት ምክር ቤት በሃይል ተገፍቼ ስለወጣሁ አሁን ባለው ምክር ቤትም ተመጣጣኝ መቀመጫ እንዳገኝ በልዩ ሁኔታ ይታይልኝ” ላለማለቱ ምንም ዋስትና አለ? እስካሁን ከታዘብነው ተነስተን ስናየው ምንም ዋስትና የለም ማለት ይቻላል፡፡

ባጠቃላይ አሁን ሁሉም ያገባኛል የሚሉ ወገኖች ሀገር ውስጥ ጠቅልለው መገኘታቸው አንድ ጥሩ ዕድል ነው፡፡ መንግሥት የውይይት መድረኩን ማዘጋጀቱን ትልቅ ርምጃ ነው፡፡ መንግሥትም ውጭ የነበሩትን ድርጅቶች ስላስመጣ፣ ሀገር ውስጥ ላሉትም የሕወሃትን ፈላጭ ቆራጭነት ያስወገደ ለውጥ ስለጀመረ መድረኮቹ ግን ያው እንደ ድሮው መንግሥት-መር እየሆኑ እንዳይሆን ስጋት አለ፡፡

መንግሥት አሁን የምርጫ እና የፖለቲካ ፓርቲዎችን ምዝገባ አዋጅ በቶሎ አሻሽሎ ካልጨረሰ ምርጫ ቦርድ ሥራውን ለመስራት ይቸገራል፡፡ ብዙ ግዙፍ ነገሮችም ባጭር ጊዜ ውስጥ እንዲከናወኑ የተፈለገ ይመስላል፡፡ በዚያ ላይ የክልልነት ሕዝበ ውሳኔዎች እና የሕዝብ እና ቤቶች ቆጠራ ሥራዎች ተደርበው መጥተዋል፡፡ በዚህ ሁኔታ ቅቡልነት ያላቸው፣ ሀገሪቱን ወደፊት የሚያሻግሩ የምርጫ ተቋማት እና ሕግጋት እንደምን መዘርጋት እንደሚቻል በጣም በጣም አጠራጣሪ ነው፡፡ [ተጨማሪ የድምፅ ዘገባ ከታች ይመልከቱ]

(ዋዜማ ራዲዮ)