በዘመናት መካከል – አንዱዓለም አራጌ

” ያሳለፍነው ግማሽ ምዕት ዓመት የኢትዮጵያ ህዝብ ለደብአዊ ክብሩና ዲሞክራሲያዊ መብቶቹ የታገለበት ዘመን ነው ። ይሁን እንጂ የሰብአዊ መብቶች ባለቤት ለመሆን እስከ አሁን አልታደለም። እኔም የተፈጠርኩበት በዚህ ዘመን ለራሴ ፣ ለልጆቼና ለኢትዮጵያውያን ሁሉ ዲሞክራሲና ነፃነት እንደሚገባን በማመን አቅሜ በፈቀደው መጠን ታግያለሁ ። ይህን በማድተጌ በማንም ላይ በክፋት አልተነሳሁም ። ይህንን በማድረጌ ህግ ጥሼ አላውቅም ። ይህንን በማድረጌ በድሀው የሀገሬ ህዝብ ጥቅም ላይ አልተነሳሁም ። ይህንን በማድረጌ ፈጣሪዬን ፣ የኢትዮጵያን ሕዝብም ሆነ ህሊናዬን የሚያሳዝን አንዳች ነገር ፈጽሜያለሁ ብዬ አላምንም ። ፍጹም ሰላም ይሰማኛል ። እኔን እዚህ ያቆመኝ የነፃነት ናፍቆት ነው። በኢትዮጵያ ፍርድ ቤቶችም ፍትህን ለምኜ ሰነፈግ ይህ የመጀመሪያዬ አይደለም ። ከሳሾቼ እንድጠጣው የሚፈልጉትን የግፍ ፅዋ በፀጋ ከመጠጣት ውጭ ባልፈፀምኩት ወንጀል የቅጣት ማቃለያ የመጠየቅ አማራጭን ህሊናዬ አልተወልኝም አዝናለሁ ። “

እግዚያብሔር ይስጥልኝ
አንዱ- ዓለም አራጌ ዋለ

Advertisements

ትኩስ ዜና ልንገርህ፤ ዘረኝነት በዘረኝነት ተተካልህ!  (ይሄይስ አእምሮ (ከአዲስ አበባ)

ከምሣ ስመለስ ከፊት ለፊቴ አንድ ሰው በሞባይል ስልክ ያወራል፡፡ እንደአጋጣሚ ሆኖ በዚያኛው ጫፍ ያለው ግለሰብ ድምጽ በደምብ ይሰማል – “ላውድ ስፒከር” ላይ ነበር፡፡ የዚህን ወሬ እውነትነት ለማስረገጥ “እውነቱን እውነት፣ ሀሰቱንም ሀሰት” ከማለት ውጪ መሃላ በሃይማኖቴ አይፈቀድም እንጂ በልጆቼ ብምል ደስ ባለኝ፡፡ ከዚያላችሁ እኔም ወሬያቸውን በጉጉት እያዳመጥኩ ጠጋ ብዬ መከተሌን ቀጠልኩ፡፡ የሰውን የግል ወሬ ማዳመጥ ብልግና ቢሆንም መረጃው ጠቃሚ ነበርና ምንም ማድረግ አልቻልኩም፡፡ የሚነጋገሩትን ልቅም አድርጌ ሰማሁ፡፡ ስልኩ ሲዘጋ ለመጻፍ ወደ ቢሮየ በሩጫ አመራሁ፡፡ ግን የሀገራችን ዕድል እጅግ አሳዘነኝ፤ ከአንዱ የመከራ ጫፍ ወደሌላው የመከራ ጫፍ እንደ ቅሪላ ስትለጋ ምንም ነገር ላደርግ ባለመቻሌም ክፉኛ አዘንኩ፡፡ እንደውነቱ ከሆነ የአበራሽን ጠባሳ ያዬ በእሳት ለመጫወት መጣደፍ አልነበረበትም፡፡ እነዚህ ማመዛዘን ያቃታቸው አዲሶቹ ባለጊዜዎች ይህችን አገር ወደ ለዬለት መቀመቅ እንዳይከቷት ፈራሁ፡፡ ባሏን የጎዳች መስሏት ሰውነቷን በእንጨት እንደወጋችው ጅል ሚስት ወያኔም አማራንና ኢትዮጵያን የጎዳ መስሎት በሚሊዮን የሚቆጠሩ ተጋሩ የሚኖሩባትንና (አብዛኞቹ በዘረፋና በሙስና ያከማቹት ቢሆንም) ሀብት ንብረታቸውን ያፈሰሱባትን ሀገር እንጦርጦስ ለማውረድ ባዘጋጀው ወጥመድ ማን ተጎጂ ማን ተጠቃሚ እንደሚሆን በጣም በቅርቡ የምናየው መራር እውነታ ነው፡፡ ማንንም ለማስፈራራት አይደለም፡፡ የበሰበሰ ዝናብ እንደማይፈራ ታውቃላችሁ፡፡ አማራ ከሀብትም ከሥልጣንም ስለሌለበት ዋና ተጎጂዎቹ ይህችን የዘረኝነት ቁማር የቆመሩና በኢትዮጵያ ላይ ሌላና ከእስካሁኑ ዘረኝነት በባሰ የሚጠነባ የጎሠኝት ወጥመድ የዘረጉ ወገኖች ናቸው፡፡ አማራውማ አህያም የለው ከጅብም አይጣላ፡፡ ጉድጓድ ለሰው መቆፈር የማይመከረው ለዚህ ነው – ቀድሞ የሚገባበት ስለማይታወቅ፡፡ ሌባ ጣትን በሰው ላይ መቀሰር የማይመከረው ለዚህ ነው – ሦስቱ ጣቶች ወደራስ ስለሚቀሰሩ፡፡ ተንጋሎ መትፋት እንደማያዋጣ የሚነገረውም ለዚህ ነው – ትፋቱ ተመልሶ ለራስ ስለሚተርፍ፡፡ … ጆሮ ያለው ይስማ፡፡ ይህን ወልጋዳ አካሄድ ሃይ ማለት ያለበት ወገን ካለ ኢትዮጵያ ውስጥ እሳተ ገሞራ ሳይፈነዳ ከአሁኑ አንድ ነገር ይደረግ፡፡ “በጊዜ የጮኸ ጅብ አያሳድረኝም” እንዲሉ ገና ለገና ጊዜው ለኦሮሞ አዘንብሏል ተብሎ እንዲያ ያለ ማፈሪያ ነገር ከአሁኑ ማሳየቱ ሲያንስ ችኩልነት ሲበዛ ደግሞ ንቀት ነው፡፡ ማንኛውም ቢሆን ትልቅ ዋጋ ያስከፍላል፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ አንጎል የሚባል ነገር ከናካቴው መጥፋቱ ግን በእጅጉ ያሳዝናል፤ ያሳስባልም፡፡ መጨረሻችን ምን እንደሚሆን ለማወቅ ጓጓሁ፡፡

ወደሰማሁት ወሬ ልመለስና በምናብ ወደ ስፖርት ኮሚሽን ላስገባችሁ ነው፤ ወሬው በዚያ መሥሪያ ቤት ላይ የተመረኮዘ ነውና፡፡ ስፖርት ኮሚሽን ከሚኒስትር መሥሪያ ቤትነት ወደ ቀድሞው የኮሚሽን መሥሪያ ቤትነት ተመልሷል፡፡ በዚህ መሥሪያ ቤት የሚሠራ አንድ ታታሪ ሠራተኛ በብሔሩ ምክንያት ከ“ካቢኔ ሹም-ሽር” ወዲህ (ወግ አይቀር መቼም “ሹም-ሽር” ልበለው እንጂ) በቅርቡ በተዘጋጀው አዲሱ የመ/ቤቱ አወቃቀር አልተመደበም፤ “ስትጠራ ትመጣለህ” ተብሎ እቤቱ ተቀምጧል፡፡ እርሱ ብቻ ሣይሆን የጊዜውን የዘር መሥፈርት የማያሟሉ ሌሎች ትጉሃን ሠራተኞችም እቤታቸው ውለዋል – በግልጽ ለማስቀመጥ ኦሮሞ ያልሆኑ ማለት ነው፡፡ በዚህ የዘረኝነት ወረርሽኝ ሰለባ ሰው ምትክ የተመደበው የአዲሱ ገዢ ዘር ግለሰብ የሥራ ልምድም ሆነ የትምህርት ደረጃ ዝቅተኛ ነው፡፡ ምደባው ከላይ እስከታች ዘርን መሠረት ያደረገና ኦሮሞዎችን እየለዬ የሚሾምና ወደ ልዩ ልዩ የሥራ ክፍሎች የሚመድብ ነው፡፡ ምን አለፋችሁ – ኦሮሞ በሌሎችም የአዲስ አበባና የፌዴራል መሥሪያ ቤቶች ሌሎችን እያባረረ እንደትግሬው የገዢ መደብ ሁሉንም ራሱ ሊቆጣጠር በመራወጥ ላይ የሚገኝ ይመስላል፡፡ ይህንን ስል ሰፊውን የኦሮሞ ሕዝብ ማጣቀሴ ሳይሆን በስሙ ሊነግዱ የተነሡ ጥቂት ቢሮክራቶችን ማለቴ ነው፡፡ በወያኔ ጊዜም ቢሆን የአዲጉዶምና የአጋሜ ገበሬዎች አልነበሩም ኢትዮጵያን መቅ የከተቷት – ብልጣብልጦቹ ግን ጥቂት የማይባሉት የመለስ ደቀ መዛሙርት እንጂ፡፡ ልብ አናድርግ – አንዲት ክብሪት አንድን ጫካ እንደምታወድም ሁሉ አንድ ትንሽዬ እረኛም ሽህ ከብት ሊነዳ እንደሚችል ሁሉ በተመሳሳይ ሁኔታ ጥቂት ወሮበሎች ብዙ ሕዝብ በማታለልና በዘረኝት መርዝ በመበከል ከሥራቸው አሰልፈው ብዙ ጥፋትና ውድመት ሊያስከትሉ ይችላሉ፡፡ በነገራችን ላይ እነግንቦት ሰባትን የመሰሉ የዜግነት መርህ አቀንቃኞች ቀን ሊወጣላቸው መሰለኝ፡፡ የሚያዋጡን እነሱ ብቻ ናቸው ወንድሜ፡፡ እርግጥ ነው – ችግር ካለባቸው ለመታረም ዝግጁ ሊሆኑ ይገባል፡፡ ምድራውያንን ደግሞ ካለችግር ማሰብ አስቸጋሪ ነው፡፡ ምድር የችግር ሥፍራ ናት፡፡ ዋናው ካለፈ ተሞክሮ ተምሮ በልምድ በካበተ ዕውቀትና ግንዛቤ የወደፊቱን ማስዋብ ነው፡፡ ይህም ይቻላል፡፡

ለማንኛውም መፍራት አሁን ነው፡፡ ይህ ዘመን እጅግ ያስፈራል፡፡ ከወያኔም ዘመን በእጅጉ እንደሚያስፈራ መገንዘብ አይከብድም፡፡ ወያኔ ትነስም ትብዛም አንዳች ሰበብ እየፈለገች ነበር ከሥራም ሆነ ከጥቅም የምታባርረው፡፡ አሁን ግን ጭልጥ ያለ የዘረኝነት አረንቋ ውስጥ ገብተናል፡፡ ንግግር ሌላ ተግባር ሌላ እየሆነ ነው፡፡ ይህ አካሄድ ወዴት እንደሚያደርሰን ቆይተን ማየት ነው፡፡ መጨረሻው መጥፎ እንደሚሆን  መገመት ግን ቀላል ነው፡፡

በአዲስ አበባ ፖሊስና የፌዴራል መ/ቤቶች እየተሾሙ ያሉት ሰዎች በአብዛኛው ኦሮሞ መሆናቸው የማያስከፋ ሆኖ ሳለ ለኢትዮጵዊነትና ከርሱ ጋር ለተያያዙ ሰብኣዊና ታሪካዊ ተጋምዶዎች ያላቸው ሸውራራ አመለካከት ግን አብሮ የሚያኗኑር አይደለም፡፡ አንድን በጥላቻ የተመረዘ ሥርዓት አስወግደህ ሌላ ተመሳሳይ በጥላቻ የተመረዘ ሥርዓት ማቆም “አልሸሹም ዘወር አሉ” እንዲሉ እንጂ የተለወጠ ነገር የለም፡፡ ጄኔራል ደግፌ በዲ በወጣት ብርሃኑ ተ/ያሬድ ላይ አሳዬ የተባለው ዛቻና ድንፋታ ለምሣሌ አግባብ አይደለም፤ ያን ያህል መውረድም የጤና አይደለም – ህግ አለ፤ ሥርዓት አለ፤ ህግና ሥርዓት አስፈጻሚ አካላትና አባላትም አሉ፡፡ ይህን ሁሉ ተላልፎና ደረማምሶ በእልህ አንድ ትልቅ ባለሥልጣን ከአንድ ተራ በ“ህግ ጥላ ሥር” የሚገኝ ዜጋ ጋር እሰጥ አገባ ውስጥ መግባት  ህክምና በሚያሻው ልክፍት መያዝን አመላካች ነው፡፡ “ፍየል ከመድረሷ ቅጠል መበጠሷ” ይባላል፡፡ መረገም ነው ፡፡ ያ ወጣት እንኳንስ ለአዲስ አበባ ወጣቶች የሚዘራው ገንዘብ ሊኖረው ወይም ከሌላ አካል ሊቀበል ይቅርና የራሱንም የዕለት ከለት ኑሮ በቅጡ በመራ፡፡ አንድ ወገን ላይ እንዲህ የመሰለ ጥላቻ ያላቸው ወገኖች ወደ ሥልጣን መምጣት አልነበረባቸውም፤ ከመጡ ደግሞ የተሹዋሚውን ብቻ ሳይሆን የሹዋሚውንም እምነትና አስተሳሰብ ጠቋሚ ነው – የነገሮችን ትስስር በማጤን የግለሰቦችን ግንኙነትና የፍልስፍና መመርያ ማወቅ ከባድ አይደለም፡፡ ሰሞኑን የታሰሩት ጠበቃና አክቲቪስትም ለምን እንደታሰሩ በግልጽ ይታወቃልና በቶሎ ካልታረመ ታጥቦ ጭቃ መሆናችንን የሚያሳይ ነው፡፡ ብዙ ነገሮች አቅጣጫ እየሳቱ ነውና ሀገሪቱን እየመራ የሚመስለው አካል ካለ በአፋጣኝ ለማስተካከል ይሞክር፡፡ ጥዶ ዘለልነት ለማንም አላዋጣም፤ አያዋጣምም፡፡

አንድ መሠረታዊ እውነት ተናግሬ ላብቃ – ከአሁን በኋላ ማንም ቢሆን የኢትዮጵያን ሕዝብ ማታለል አይቻለውም፤ የኢትዮጵያና ሕዝቧን ነፃነትም ማዘግየት ይቻል እንደሆነ እንጂ ማንም ምድራዊ ኃይል ሊያስቀረው አይችልም፡፡ ምክንያቱም ኢትዮጵያ፣ ኢትዮጵያ ናትና፡፡ እንኳን የኢትዮጵያ ጠላቶች ሂትለርና ሙሶሊኒም ከሕዝብ የመጨረሻ ፍርድ አላመለጡም፡፡ …

ብዙ መናገር ጥቅም የለውምና የሰማነውን በልቦናችን ያሳድርልን፡፡ ቻው፡፡

“የአዲስ አበባ ወጣቶችን ለማደራጀት ተንቀሳቅሰዋል” ተብለው የታሰሩት ፍርድ ቤት ቀረቡ

Lawyer Henok Aklilu and Micael Melaek.

(ከግራ ወደ ቀኝ) አቶ ሄኖክ አክሊሉ እና አቶ ሚካኤል መላክ።

ከዚህ ቀደም ህወሃት በሽብር ወንጀል ለሚከሳቸው አክቲቪስቶች እና ፖለቲከኞች (አቶ ታዬ ደንደአን ጨምሮ) ጠበቃ በመቆም የሚታወቀው ወጣቱ የህግ ባለሞያ አቶ ሄኖክ አክሊሉ እና እንዲሁም አቶ ሚካኤል መላክ በትላንትናው እለት በፖሊስ ተይዘው ታስረዋል።

ፖሊስ ዛሬ ግለሰቦቹን የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አራዳ ምድብ ወንጀል ችሎት ያቀረበ ሲሆን “አዲስ አበባ በክፍለ ሀገር ልጆች አትመራም” በማለት “ከፍሊስጤም ኢምባሲ ጋር ግንኙነት በመፍጠር የአዲስ አበባ ወጣቶችን በመቀስቀስ እና በማደራጀት ሲንቀሳቀሱ… ተይዘዋል” በማለት ወንጅሏቸዋል።

ፖሊስ ሌሎች ያልተያዙ ተጠርጣሪዎችን ለመያዝ እና ቀጣይ ምርመራ ለማካሄድ የ7 ጊዜ ቀጠሮ ጠይቆ ተፈቅዶለታል።

በዋነኛነት ጠበቃ ዳማው አስፋውን ጨምሮ ስድስት ጠበቆች ለተከሳሾች ጥብቅና ቆመውላቸዋል።

ቀደም ሲል ህወሃቶች “አሸባሪ” የሚል ስም እየሰጡ የስልጣን ስጋት ያሳደሩ ተቃዋሚዎችን እና አክቲቪስቶችን እንደሚያስሩ ሁሉ የጠ/ሚ አብይ አህመድ አስተዳደርም ያንኑ አይነት መንገድ እየተከተለ ይመስላል።

ግለሰቦቹ የአዲስ አበባ ወጣቶችን ለማደራጀት በመንቀሳቀሳቸው ለእስር ተዳርገዋል።

የአዲስ አበባ ወጣቶች መደራጀት ለምን ስጋት እንደፈጠረና የአዲስ አበባ ወጣቶች የመደራጀት መብት ለምን ተለይቶ እንደተገፈፈ የተገለጸ ነገር የለም።

በተያያዘ ዜና ከአዲስ አበባ ጎዳናዎች ላይ ያለፍርድ ቤት ትዕዛዝ በጅምላ ታፍሰው ለአንድ ወር ያህል ጊዜ በጦላይ ወታደራዊ ማሰልጠኛ ካምፕ ታስረው የቆዩ የአዲስ አበባ ወጣቶች መፈታታቸውን የመንግስት መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል። በመላው አለም የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ወጣቶቹ እንዲፈቱ ለሦስት ቀናት የቆየ የማኅበራዊ ድረገጽ ዘመቻ ሲያካሂዱ ሰንብተዋል።

‘የአብላጫ ቁጥር አምባገነንነት የአክራሪ ጎጠኞች ምርጫ ለምን ሆነ?!’ (ሐይሉ አባይ ተገኝ)

“የጎሣ ፌደራሊዝምን” ፀረ-ዴሞክራሲ ብቻ ሣይሆን ‘የህዳጣንን እፓርታይዳዊ ሥርዐት ወይም ‘የአብላጫ ቁጥር አምባገነንነትን’ ያመጣል:: (“Ethnic Federalism” is not only antithesis of Democracy but also gives birth to either a minority’s apartheid dictatorship or a Tyranny of Majority’).

በቁጥር አብላጫነት (Numerical Majority) በጎሣ ከተወሰደ የቁጥር ብዛት ያለው ጎሣ ብዙ ጎሣዎችን ባቀፈች ሐገር ውስጥ ይህ ባለአብላጫ ቁጥር ጎሣ ዘለዓለም ይገዛል ማለት ነው::
ዴሞክራሲያዊ ሃሣቦችን በመርገጥ የአብላጫ ቁጥር የጎሣ አምባገነንነትን በአናሳ ቁጥር ባላቸው ጎሣዎች ላይ በመጫን ለዴሞክራሲያዊ አብላጫ ድምፅ (Democratic Majority) በሩን ይዘጋል:: ዴሞክራሲያዊ ሥርዐት እንዳይታነፅ እንቅፋት ይሆናል:: የጎሣ ፓለቲከኞች ስለ ዴሞክራሲ ሲነሳ እነርሱ ዴሞክራሲያዊ እንደሚሆኑ ይቀጥፋሉ። እውነቱ ግን የቁጥር አብላጫነት (Numerical Majority) የሚወተውቱት እነዚህ ፓለቲከኞች ዴሞክራሲ የሚሉን ‘ኸረንቮክ ዴሞክራሲን’ ነው። ቪከርይ ኬንዝ “ኸረንቮክ ዴሞክራሲ የቁጥር አብላጫ ጎሣ በመንግስት ውስጥ የሚሣተፍበትና የቁጥር አናሣ ጎሣዎችን የሚያገልበት መዋቅር ነው” ይላል። (“Herrenvolk Democracy is a system of government in which only the majority ethnic group participates in government, while minority groups are disenfranchised” (Vickery, Kenneth).

ሄልድ ዳቪድ ‘የዴሞክራሲ ቅጂ’ በተሠኘው መፅሃፉ “የጎሣ ፌደራሊዝምን” ሙጥኝ ያሉት አክራሪ የጎሣ ፓለቲከኞች ሥልጣን ላይ ለመቆናጠጥ የተሸሸገ ድብቅ ቀመር አላቸው:: ባላቸው የጎሣ አብላጫ ቁጥር ላይ ይተማመናሉ:: የዴሞክራሲያዊ የአብዛኛ ድምፅ ሕገ-ደንብን ክፉኛ ያጣጥላሉ:: ለዚህም ነው በርካታ ምሁራን “የጎሣ ፌደራሊዝም” ፀረ-የዴሞክራሲ ተቃራኒ ነው” ብለው የሚክራከሩት:: የተለያዩና ተፎካካሪ ፍላጎቶች የዲሞክራሲ ሚዛንን ለማስጠበቅ መሠረት ናቸው” ይለናል:: [“Those who chooses “ethnic federalism” have a covert calculation to assume power. Here is the reason why. They rely on numerical standing as they are a numerical majority. They’re blatantly rejects any idea favoring a democracy majority rule. (“That is why scholars are keep arguing how “ethnic federalism” is antipodes to democracy.” The existence of diverse and competing interests is the basis for a democratic equilibrium.”] (Held, David, ‘Models of Democracy’).

በተለይ የአብላጫ ቁጥር ያለው ጎሣ አባላት የሆኑ የጎሣ ፖለቲከኞች “የጎሣ ፌደራሊዝምን” ሙጥኝ የሚሉትና በእነርሱ አመራር ለማስቀጠል የሚንደፋደፉት ዴሞክራሲያዊ አንድነትና ስርዐትን የሚጠሉት በዴሞክራሲያዊ ሥርዐት ውስጥ ዴሞክራሲያዊ የአብላጫ ቁጥር እንደማይሆኑ ስለሚያውቁ ነው:: መብትና ነፃነትን በወንድማማችነት ስም (Fraternity over Liberty) ድራሹን ማጥፋት ስለሚችሉም ነው:: ለዚህም ነው “ጎሣ ፌደራሊዝም” የተለያየ ዘር፣ ሃይማኖትና እምነት ያለው ህዝብ ተቻችሎ የመኖር ሁኔታን (Democratic pluralism) ሣይሆን “የአብላጫ ቁጥር ያለው ጎሣ እንዲገዛና (ethnic majority rule) የተሟላ ሥልጣን እንዲኖረው ስለሚፈልግ ነው ፀረ-ዴሞክራሲያዊ የሚሆነው::

“የጎሣ ፌደራሊዝም” እሣቤ ከህዳጣን አፓርታይዳዊ ሥርዐት በተጨማሪ የጎሣ አብላጫ ቁጥር አምባገነንነት (Tyranny of Majority) ይወልዳል:: ይህ አምባገነነትም ብዝሃኑ በህዳጣኑ (minority) ላይ የሃይማኖት፣ የዘርና የእምነት እንዲሁም የመብት ጥሰት እንዲፈፅሙ መንገድ ይከፍታል:: ባጭሩ “የጎሣ ፌደራሊዝም” አዲሱ የስልጣን መንገድ “የአብላጫ ቁጥር አምባገነንነት” ነው:: “የአብላጫ ቁጥር አምባገነንነት የተባዛ አምባገነንነት” ነው ይባላል:: [“The tyranny of a multitude is a multiplied tyranny.” (Edmund Burke)]::

እንግሊዛዊው የፍልስፍና ሊቅ ጆን ስትዋርት ሚል ‘መብትና ነፃነት’ በተሰኘ መፅሃፉ እንዲህ ይከራከራል “…የአብላጫ ቁጥር አምባገነንነት አብላጫ ቁጥር የሌላቸውን ሁሉ ለመጨቆን የሚያስችል አደጋም አለው” [there is a risk of a “tyranny of the majority” in which the many oppress the few … ].

ከ”ጎሣ ፌደራሊዝም” ጋር የጎሣ ፖለቲከኞች የሚጣበቁትና መጭጭ የሚሉት ለዴሞክራሲና ለዴሞክራሲያዊ ስርዐት ካላቸው ፍራቻና ጥላቻ አንፃር ነው::

በመለጠቅም ኸልድ ዴቪድ እንደሚለው “ለዴሞክራሲ መሠረት የሆኑ የተለያዩ ፍላጎቶች መኖር የዴሞክራሲ ሚዛናዊነትን (democratic equilibrium) ለመጠበቅ ያስችላል” ይላል:: [“The existence of diverse and competing interests is the basis for a democratic equilibrium” (Held, David, Models of Democracy)].

ባጭሩ <<“የጎሣ ፌደራሊዝምን” ፀረ-ዴሞክራሲ ብቻ ሣይሆን የተጨናገፈ ተቋማዊ ቅርፅም ነው:: ይህ ፌደራሊዝም በሚያጋጥመው በርካታ እንቅፋቶች ሐገርን በጥልቅ የጎሣ መከፋፈል ይመራል:: ባጠቃላይ “የጎሣ ፌደራሊዝም” እንደአማራጭ የተከተሉ ሃገሮች ከሽፎባቸዋል::>> (“Ethnic federalism is a misconceived institutional form or because of the inherent difficulties in running a state with deep ethnic divisions (“overwhelmingly, those states that adopt ethnofederalism do so because alternatives have been tried already, and have failed”)[‘Federal Solutions to Ethnic Problems: Accommodating Diversity’ by Liam D. Anderson (2013)]

የኢትዮጵያን ማህበራዊ፤ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ችግር ለአንዴና ለመጨረሻ እልባት ለመስጠት የሚያስፈልገው ችግር ፈጣሪውን የ”ጎሣ ፌደራሊዝም” በዴሞክራሲያዊ ሥርዐት በመተካት ብቻ ነው:: ያለ “ጎሣ ፌደራሊዝምን” ወይ ፍንክች ማለትና ዴሞክራሲያዊ ሂደትና ለውጥን ማሰናከል ‘አይጧን ለመግደል ቤትን እንደማቃጠል’ ነው::

“የጎሣ ፌደራሊዝም” ፀረ-ዴሞክራሲ ብቻ ሣይሆን አንድም ‘የህዳጣንን እፓርታይዳዊ ሥርዐት’ ወይም ‘የአብላጫ ቁጥር አምባገነንነት’ ነው!’

ሞት “ለኸረንቮክ ዴሞክራሲ (Herrenvolk Democracy)”‘

“The tyranny of a multitude is a multiplied tyranny.”!!

‘ሞት ለፀረ-ዴሞክራሲያዊው የ”ጎሣ ፌደራሊዝም”!’
ኢትዮጵያዊነት ያሸንፋል! ዴሞክራሲ “በጎሣ ፌደራሊዝም” መቃብር ላይ ነግሣል!

ደሃ አዳኝ ሻርክ ባንኮች!!! የዲያስፖራ የሞርጌጅ ብድር አካውንት!!! ከኢትዮጵያ ኢኮኖሚክስ ማህበር›› ( ክፀ/ት ፂዩን ዘ/ማርያም)

ባንኮች በወንጀል ተፀንሰው በሃጢኣት ይወለዳሉ!

ለአንድ አገር ጠንካራው የመሠረተ (ሃርድ ኢንፍራስትራክቸር ) ልማት እድገት (የመንገድ፣ የኃይል፣ የባቡር፣ የዓየር) ሲሆን ሌላው የማህበራዊ ለስላሳው መሠረተ ልማት (ሶፍት ኢንፍራስትራክቸር) (የጤና፣ የትምህርት፣ ውሃ፣) አገልግሎቶች ማስፋፋት መሆኑ እሙን ነው፣ እነዚህ መሠረተ ልማቶች እንደ ሰው አካላት በአጥንትና ሥጋ ሲመሰሉ የንዋይ መሠረተ ልማት ደግሞ እንደ ደምና የደም ስር በመሆን በመላ አከላት የሚሰራጭ ደም ስርዓተ ሰውነት፣ የአጥንትና ሥጋ መስተጋብርን የአምሮና የአካልን እድገትን ያሳልጣል፡፡ በህወሓት/ኢህአዴግ  መንግስት የ27 አመታት አገዛዝ የግሉ ዘርፍ ሚና በመንግስታዊው ዘርፍ ሚና በመተካቱ የአብዬታዊ ዴሞክራሲ ርእዬት ልማታዊ መንግስት የኢኮኖሚ እድገት አላመጣም፡፡ በሃገሪቱ የንዋይ መሠረተ ልማት የባንክና ኢንሹራንስ፣ የማይክሮ ፋይናንስ ተቆማት እድገት በሃገር በአህጉርና በዓለምአቀፍ ደረጃ ተወዳዳሪና ተፎካካሪ ያልሆነ በእውቀት፣ በክህሎት፣ በቴክኖሎጅ ያልዘመነ ለመሆን ችሎል፡፡ የህወሓት/ ኢህአዴግ መንግሥት በቀደደው የፓርቲ የንግድ ኩባንያዎች የኦህዴድ/ ብአዴን ኢህአዴግ ደቀመዝሙሮች ያለአንዳቸ ለውጥ ቀጥለውበታል፡፡ የፓርቲ የንግድ ድርጅቶች የህወኃት ኢፈርትና ሜቴክ የሃገሪቱን ኢኮኖሚ አሽመድምደው በሙስናና ሌብነት  ተጨማልቀው አዘቅት ውስጥ ከተው በእዳ ተብትበው የሄዱበትን የፖለቲካና ኢኮኖሚ እንዲሁም ማህበራዊ ጉዳይ ተከትሎ መጎዝ ‹‹አልነገርኩሽም ወይ በአጥር ተንጠልጥዬ፣ ውሻ በቀደደው ጅብ ይገባል ብዬ››› ሆኖል፡፡ በመቐሌ የመሽገው ህወሓት ኢኮኖሚውን እየተቆጣጠሩ የልማታዊ መንግሥት ኢኮኖሚና የአብዬታዊ ዴሞክራሲ ሳይሸራረፍ በዶክተር አብይ እየሾፈረው እንደሆነ በማረጋገጣቸው ድጋፋቸውን ቸረዋል፡፡ የኦህዴድ/ኦዴፓ የፓርቲ የንግድ ኩባንያ ዲንሾ በኦሮሞ የኢኮኖሚ አብዬት  የግል ዘርፉን እየገፋ በመንግሥታዊ ዘርፉን እያፋፋ ቀጥሎል፡፡ የብአዴን/አዴፓ የፖለቲካ የንግድ ኩባንያ ጥረት የካድሬዎቹን ሃብትና ንብረት ሆኖ እንደሚቀጥል ታውቆል፡፡ የደኢህዴን የኢኮኖሚ ኢንፓየር በወንዶ እንደቀጠለ ነው፡፡ በአጠቃላይ በሃገሪቱ የኢኮኖሚ ለውጥ አልተደረገም፣ እንዲያውም እርምት ሳይደረግ ሙሰኞችና ሌቦች ሳይጠየቁ የማርያም መንገድ ተሰጥቶቸው በክብር እንዲኖሩ ተደርጎል የህዝብ ሃብት አልተመለሰም፡፡ ሜቴክ የዘረፈው 77 ቢሊዮን ብር አልተመለሰም፣ በልማት ባንክ የተሰረቀው ብዙ ቢሊዮን ብር በህግ አልተጠየቁም፣ የእነዚህ የፓርቲ የንግድ ኩባንያዎች በህግ ታግደው ለህዝብ በአክሲዮን ተሸጠው በግል ዘርፉ የሚመራ በመንግሥታዊ ዘርፍ የሚታገዝ እስካልተተከለ ለውጥ የለም እንላለን፡፡  በአጠቃላይ የንዋይ መሰረተ ልማት በሃገሪቱ አዲስ የኢኮኖሚ ሥርአት የካፒታል ማርኬት የአክሲዬን ዘርፍ እስካልተስፋፋና ብሄራዊ ባንክ ከግል ባንኮች 27 በመቶ ከሚያበድሩት ገንዘብ ቀርቶ የግሉ ዘርፍ አቅምን እንዲዳብር ካልተደረገ ሃገሪቱ ኢኮኖሚ አያገግምም፡፡ መንግሥታዊው ዘርፍ ከባንኮች 27 በመቶ ገንዘቡን ወሰዶ ለተለያዩ የመንግሥት ፕሮጀክቶች በማዋል ውጤታቸው አመርቂ ሳይሆኑ በሙስናና ሌብነት ተዘርፈው እንደቀረ ከወያኔ ኢህአዴግ በላይ የሚያውቅ የለም አሳማን ሊፒስቲክ መቀባት ቆንጆ አያደርገውም፡፡   

የአንድ ሃገር ሦስቱ ዋነኛ የመጨቆኛ ምሶሶዎች ቢሮክራሲ ዋነኛው የባንክ (ገንዘብ)፣ መከላከያ ሠራዊቱ (የጦር መሣሪያ፣ የስለላ ተቆም)፣ እስር ቤቶች ናቸው፡፡ ሦስቱን  ማን ይቆጣጠራቸዋል ነው ጥያቄው?  ሌላው በጌታው እንትን እንደሚኮራውና እንደሚፎክር ‹ባርያ› ዓይነት ነው፡፡ የቤቶችና ኮንስትራክሽን ባንክ ከስሮ ወደ ንግድ ባንክ መቀላቀል ዋነኛ ሚስጢር የህወሓት ኢፈርት፣ሜቴክ፣ ሜጋ ህንፃ መስሪያ ወዘተ፣ብድር አበድረው ሳይከፍሉ በተበላሸ ብድርነት እንዲሰረዝ በመደረጉ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ፣ የተበላሸ  ብድር 40 በመቶ መድረስ ዋና ምክንያት ውስጥ አይካ አዲስ ከፍተኛ ብድር፣ ለጋምቤላ መሬት ወራሪዎች ደን መንጣሪዎች ከ6 ቢሊዮን ብር በላይ ማበደር፣ለቢ.ኤም.ኢ.ቲ ካንፓኒ 400 ሚሊዮን ብር ብድር በአሮጌ ማሽን መያዣ በማድረግ ብድር በመስጠት፣ ወዘተ የባንክ ፋይናንሻል ዘርፍ በከፍተኛ ድርጅታዊ መረብ ግንኙነት የተሳሰረ የሙስናና ሌብነት ድር ሃገሪቱን ለእዳ ይዳርጋታል ባንኮች ገንዘብ የሚያበድሩት በአድሎዊ የዘርና የክልል ላይ ያተኮረ በመሆኑ ያልተስተካከለ የክልል መንግሥቶች እድገት በሃገሪቱ ጎልቶ ይታያል፡፡  የአንድ ሃገር የሕግ አውጪ(ፓርላማ)፣ የሕግ ተርጎሚ (አቃቢ ህግ)፣ እና ሕግ አስፈፃሚ (ፍርድ ቤት) መንግሥታዊ መዋቅሮች ተናበው ካልሰሩ ህወሓት/ አኢህአዴግ ወደ ኦህዴድ/ኢህአዴግ አሳማን ሊፒስቲክ ቢቀቡት መልሦ አሣማ ነው፡፡ በሃገሪቱ የህግ በላነትን ማስተበቅ ያቃተው መከላከያ ሠራዊትና ፖሊስ ኃይል ደሞዝ የሚሰፍርለትና የሚቀልበው የኢትጵያ ህዝብ መሆኑን አውቆ በህግ እንዲጠየቅ፣ ዜጎች የሚታረዱበት፣ የሚፈናቀሉበትና የሚሰደዱበት ህግ አስፈፃሚው  ሠራዊት ባቃት ማነስና ፀረለውጥ ኃይሎች ሰለሚመሩት  አንድ ቀን በህግ እንደሚጠየቁና ገቡትን ቃል ኪዳን በመዘንጋት ከፀረ ለውት ኃይሎች ጋር በመወገናቸው ነው፡፡  የለውጡ ሰሞን በ16ቱ ባንኮች በሁለት ሳምንት ውስጥ ከ100 ሚሊዮን ዶላር በላይ መመንዘሩን፣ በአንድ ወር ውስጥ 4 ሚሊዮን ዶለር መሰብሰቡን ማለትም ዜጎች የውጭ ገንዘብ በእጃቸው ይዘው ባንክ ባለማስገባት የተጫወቱት ሚና ባንኩን ከሥራ ውጪ አድርጎት እንደነበረ፣ የቅርብ ጊዜ ትዝታ ለመማሪያ እስካልተጠቀምንበት ድረስ ድርጊቱ ይደገማል እንላለን፡፡ የጥቁር ገበያውና መደበኛው የባንክ የምንዛሪ ተመን ያለው የዋጋ ልዩነት መጥበቡ ይታወቃል፡፡  የብሄራዊ ባንክ ገዥ ዶክተር ይናገር ደሴ አምስት መመሪያዎች መሻሻለቸው የዓለም አቀፍ የሐዋላ አገልግሎት፣ የውጪ ገንዘቦችና የውጭ ምንዛሪ አስተዳደርን ለማቆቆም ፣ ዲያፖራ በውጭ ምንዛሪ የሚከፍቶቸው የባንክ ተቀማጭ ሂሳቦች የሚደነግግ መመሪያ፣ ዓለም አቀፍ የክፍያ ካርዶች የመቀበል፣የማተምና የማስተናገድ ሥርዓት በተመለከተ የወጣው መመሪያ በፋይናንስ ዘርፉና በንግዱ ህብረተሰብ ዘንድ የሚጠብቁትን ያህል ለውጥ ተደረገባቸው ሆነው አልተገኙም፡፡ ዲያስፖራው የመያስቀምጡት  የውጭ ገንዘብ መጠን ከ50 ሥህ ዶላር መብለጥ የለበትም የሚለው ድንጋጌ መነሳቱ፣ የባንክ ሂሳብ ዝቅተኛው ተቀማጭ ገንዘብ 100 ዶላር፣ የጊዜ ገደብ የሚቀመጥ የውጭ ሂሳብ መጠን ከ5000 ዶላር ያላነሰ እንዲሆን ተደንግጎል፡፡

{1} የንግድ ባንክ የዲያስፖራ የሞርጌጅ ብድር አካውንት፣  ንግድ ባንክ ለዲያስፖራው የቤት መሥሪያ ብድር ማዘጋጀቱን አስታወቀ›መስከረም 22 ቀን 2011 ዓ/ም) በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ አማካኝነት ለትውልደ ኢትዮጵያውያን የተሰናዳ የውይይት መድረክ  ባንኩ ለቤት መሥሪያና መግዣ  የሚሆን የብድር አገልግሎት መስጠት እንደጀመረ ይፋ አድርጎል፡፡  የንግድ ባንክ ፕሬዜዳንት አቶ ባጫ ጊና ባንኩ በውጭ ለሚኖሩ ኢትዮጵያዊያን በውጭ ምንዛሪ የሚከፈቱየባንክ ሂሳቦችእንዲኖራቸው ሁኔታዎች ስለመመቻቸቱ አስታውቀዋል፡፡ በውጭ የሚኖሩና እድሜቸው 18 ዓመትና ከዚያ በላይ የሆኑ ዲያስፖራዎች የሞርጌጅ ብድር አካውንት በመክፈት ለቤት መሥሪያና መግዣ  የሚሆን የብድር አገልግሎት የሚያገኙት ውስጥ፡ {ሀ} ዳያስፖራው ለቤት መሥራት ወይም መግዛት በሚፈልጉበት ወቅት የቤቱን ዋጋ 20 በመቶ በውጭ ምንዛሪ (በዶላር፣ ፓውንድና ዩሮ) ሲቆጥብ ፣80 በመቶ ባንኩ በብድር ለ20 አመታት የሚከልበትን አሠራር ያመቻቻል፡፡ ለተበደረው ገንዘብ የሚከፍለው የወለድ መጠን 10.5 በመቶ ይሆናል፡፡ {ለ} ዳያስፖራው ለቤት መሥራት ወይም መግዛት በሚፈልጉበት ወቅት የቤቱን ዋጋ 30 በመቶ በውጭ ምንዛሪ (በዶላር፣ ፓውንድና ዩሮ) ቅድሚያ ከፍሎ ፣70 በመቶ ባንኩ በብድር ለ20 አመታት የሚከልበትን አሠራር ያመቻቻል፡፡  ለተበደረው ገንዘብ የሚከፍለው የወለድ መጠን 9.5 በመቶ ይሆናል፡፡ {ሐ} ዳያስፖራው  ለቤት መሥራት  ወይም መግዛት በሚፈልጉበት ወቅት የቤቱን ዋጋ 40 በመቶ በውጭ ምንዛሪ (በዶላር፣ ፓውንድና ዩሮ) ሲቆጥብ ፣60 በመቶ ባንኩ በብድር ለ20  አመታት የሚከልበትን አሠራር ያመቻቻል፡፡  ለተበደረው ገንዘብ የሚከፍለው የወለድ መጠን 8.5 በመቶ ይሆናል፡፡ ባንኩ ለሃገር ውስጥ ዜጋ  ለተበደሩት ገንዘብ የሚያስከፍለው  የወለድ መጠን 7.5 በመቶ ነው፣ ስለዚህ በዲያስፖራው ወገን ላይ የተጣለው ከ8.5 እስከ 11.5 በመቶ የወለድ መጠን አያበረታታም እናም ተገቢ አይደለም እንላለን፡፡ ከዲያስፖራው የውጭ ምንዛሪ ገቢ ማግኘት ለሃገርና ወገን ተጨማሪ ጥቅም ስላለው ዲያስፖራው ተጠቃሚ ሆኖ በተዘዋዋሪም ሃገሩን እንዲጠቅም በማድረግ ዲያስፖራው ወገን አድሎ ሊደረግባቸው አይገባም እንላለን፡፡ በኢትዮጵያ ከውጭ የተላከ ገንዘብ/ የውጭ ሐዋላ ከ2000 እስከ 2015 እኤአ በ2000 እኤአ 53 ሚሊዩን ዶለር  የነበረው እያደገ መሄዱን  የብሄራዊ ባንክ ገዥ ይፋ አድርረው ነበር፡፡ በግምት አንድ ሚሊዩን ከሚሆኑት ባህር ማዶ ሃገራት ከሚኖሩ ኢትዮጵያዊያን ሰደተኛች በ2012 እኤአ 2.4 ቢሊዩን ዶለር ከውጭ ሐዋላ ወደ ሀገር ውስጥ እንደገባ የብሄራዊ ባንክ ገልፆል፡፡ በዚህም  መሠረት ከባህር ማዶ ከሚኖሩ ኢትዬጵያውያን ወደ ሃገር ውስጥ የተላከ ገንዘብ የዓለም ባንክ ባወጣው መረጃ፣ ከሠንጠረዡ ላይ መመልከት እንደሚቻለው ዝቅተኛ ከውጭ ሐዋላ የተገኘው ገቢ በ2001 እኤአ 18 ሚሊዩን ዶለር የነበረ ሲሆን ከፍተኛ 3 ቢሊዩን ዩኤስ ዶላር በ2013እኤአ እድረት እንዳሳየ መረዳት ይቻላል፡፡ እንዲሁም በ2015 እኤአ 4 ቢሊዩን ዶላር ወደ ሃገር ቤት ገንዘብ ልከዋል፡፡ የሃገራችን ዲያስፖራ ለአንድ ሶስተኛ ህዝብን ቀለብ ሠፋሪዎች በመሆናቸው፣ በሃዋላ ከሦስት እስከ አራት ቢሊዩን ዶላር በመላክ ሲሦ መንግስት በመሆናቸው ስለሃገራቸው ጉዳይ ከማንም በላይ ከወያኔ መንግሥት በላይ ያገባቸዋል፡፡ የ2010ዓ/ም የሃገሪቱ 14 ቢሊዮን ዶላር በጀት ጸደቆል፣ ከዲያስፖራ የተላከው 4 ቢሊዮን ዶላር ነበር ይሄ ማለት 350 በመቶ ሃገሪቱን በጀት ሊሸፍን የሚያስችል ገንዘብ  ከዲያስፖራው ወገናችን ለሀገሪቱ አስተዋፆኦ ያደርጋል፡፡ በቀ.ኃ.ሥ ዘመን በ3 ሚሊዮን ብር የተገነባው  ሞርጌጅ ባንክ ማንኛውም ሰው ከሚያገኘው ገቢ አንድ አራተኛውን ቆጥቦ ቤት እንዲሰራ ባንኩ ከ20 እስከ 30 አመታት ጊዜ ተከፍሎ በሚያልቅ ብድር በማመቻቸት አገልግሎት በግልፅ፣በእኩልነት ያለአንዳች ልዩነት አገልግሎት ይሰጥ የነበረ ዓለም አቀፋዊ የሞርጌጅ ባንክ አሠራር ይከተል የነበረ ዘመናዊ ባንክ ነበር፡፡ በደርግ ዘመንም ‹‹የቤቶችና ቁጠባ ባንክ›› በሚል ያው አሰራር ቀጠለ፡፡ በህወኃት/ ኢህአዴግ የሌቦች ዘመን ‹‹የቤቶችና ኮንስትራክሽንና ቢዝነስ ባንክ› በሚል በመቀጠል ብዙ ብድር ለወያኔ ኢፈርት ድርጅቶች ቢሮ መገንቢያ፣ ፎቆች መስሪያ ፣ ህንፃ መገንቢያ ሆኖ ባንኩ በግዳጅ እያበደረ እንዲከስር ተደረገ፡፡ ከዘም የተዘረፈውን ገንዘብ ደብዛውን ለማጥፋት ባንኩን ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ጋር አቀላቀሉት፡፡ ዳያስፖራው  ለቤት መሥራት  ወይም መግዛት በሚፈልጉበት ወቅት የሞርጌጅ ብድር አካውንት በመክፈት በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቅርንጫፎች ወይም በሚኖርበት አገር በሚገኝ የኢትዮጵያ ኢንባሲ በኩል ቀርበው የቁጠባ ሒሳብ በመክፈት መቆጠብ እንደሚችሉ ተጠቅሶል፡፡ ኢንባሲው ቅዳሜና እሁድ የባንክ ሥራ ይሰራል ወይ፣ በህግ አግባብ አለው ወይ፣ኢንባሲው እንደ ባንክ መሥራት ይችላል ወይ ለማለት ነው፡፡ አዲሱም የዶክተር አብይ መንግሥት የሞርጌጅ ባንክን ሥራ በማክበር፣ አዲሱም በኢትዮጵያ ብሄራዊ  ባንክ ገዥ እጁን ታጥቦ ሞርጌጅ ባንክን ወደ ነበረበት አለም አቀፋዊ ባንክ አሰራሩ መመለስ ጊዜ አሁን ነው እንላለን፡፡  ምክትል ከንቲባ ኢንጅነር ታከለ ኡማ ነሀሴ 5 ቀን 2010ዓ/ም  ከዚህ በሆላ የመኖሪያ ቤት ግንባታዎች መንግሥት አያካሂድም፡፡ ህብረተሰቡ የመኖሪያ ቤት ግንባታ የሚካሄድበትን ቦታ ከመምረጥ ጀምሮ በግንባታው በቀጥታ ተሳታፊ እንዲሆን ይደረጋል፡፡ ብለዋል፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በ2005 ዓ/ም ይፋ ባደረገው አራት የመኖሪያ ቤት ፕሮግራሞች የ10/90 እና 20/80  የጋራ መኖሪያ ቤቶች፣ አንድ ሚሊየን ነዋሪዎች ተመዝግበው ባንክ እየከፈሉ 7 አመታት አስቆጥረዋል፡፡ በ1996 ዓ/ም በተጀመረው የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ቤቶች ግንባታ እስከ 2010ዓ/ም ድረስ ለተጠቃሚዎች የተላለፉ 175 ሽህ ቤቶች ብቻ ናቸው፡፡ የ40/60 ቤቶች ጨምሮ ከ132 ሽህ በላይ ቤቶች በግንባታ ላይ ይገኛሉ፡፡የቤቶችና ቁጠባ ባንክ ዓላማዎች፤ {1} ዝቅተኛ፣መካከለኛና ከፍተኛ ኑሮ ደረጃ ያላቸው ዜጎች በማህበር ተደራጅተው፣ ከገቢያቸው ፣በዝግ አካውንት  በየወሩ ገንዘብ በመቆጠብ፣ በረዥም ጊዜ ሞርጌጅ ቤቶች እንዲገነቡ ማድረግ {2} ባንኩ ለቤት አልሚዎች ብርድ በማመቻቸት ለተለያዩ ህብረተሰብ ክፍሎች እንደ ገቢአቸው መጠን የረዥም ጊዜ ብድር በማበደር ከተበደሩበት ዓመት እስከ ጡረታ ሊወጡ አንድ አመት እስኪቀራቸው ድረስ ማለትም በትንሹ ከ25 እስከ 30 ዓመታት ጊዜ ውስጥ የሚከፈል ብድር ያመቻች ነበር፡፡ የባንኩ ዋነኛ ዓለማ ህብረተሰቡ ካለው ገቢ ቆጥቦ ቤት እንዲሰራ ሁሉንም ነገር ማመጫቸት ነበር፡፡ {3} የባንኩ ተበዳሪ ማሳወቅ ያለበት ወርሃዊ ገቢውን የደሞዙን አንድ አራተኛ በወር እየከፈለ በቡዙ አመታት ውስጥ የሚከፈል ብድር ማመቻቸት ነው፡፡ የባንኩ ደንበኛ የህይወት ኢንሹራንስና የእሳት ኢንሹራንስ እንዲገባ ባንኩ ያደርጋል፡፡ የወለድ ምጣኔው 4 በመቶ ነበር፡፡ወያኔ ዛሬ 7.5 በመቶ የወለድ ምጣኔ ይጠይቃል፡፡ {4} መንግስት የጋራ መኖሪያ ቤቶች ግንባታ ፕሮጀክት ለመቅረፍ የፖሊሲና የስትራቴጂ ለውጥ ማድረግ ይጠበቅበታል ማለትም ሞርጌጅ ባንክን ማፍረስ አልነበረበትም፡፡ የቤቶችና ገንዘብ ቁጠባ ባንክ ከ15 እስ 30 ዓመታት ለሚደርስ ጊዜ በማበደር በአለማችን አሥራሩ ይታወቃል፡፡ የንግድ ባንክ ለንግድና ለማኑፋክቸሪንግ ሥራዎች ከ5 እስከ 10 ዓመታት ጊዜ የሚቆይ ብድር ለደንበኞቹ ያመቻቻል፡፡ {5} የቤት አልሚዎች መጠነ ሠፊ ተሳትፎ የነበራቸው በመሆኑ ግልፅ አሠራር፣ ተጠያቂነት፣ የባለቤትነት ስሜትና ከቤቱ ግንባታ ጀምሮ እስከ ፍፃሜው ድረስ በጋራ ቤቶች ግንባታ ሥራ ላይ ይሰማሩ ነበር፡፡ እንደዛሬው ግልፅ ያልሆነ ለአድሎ በር ከፋች የሆነ ሎተሪ ብሎ ጨዋታ የለም፡፡ ቤት ሠሪው ተጀምሮ እስከሚጨረስ መብትና ግዴታውን ያውቃል፡፡ {6} ሞርጌጅ ባንክ በሃገሪቱ ያለውን የቤት ልማት ችግርን ለመቅረፍ መልሶ ማቆቆም ብቸኛው ዋነኛ መፍትሄ ነው፡፡ ዲያስፖራው ወገናችንም የዚህ እድል ተጠቃሚ መሆን ይችላል፡፡

ሞርጌጅ ባንክ፣-አቅም ላላቸው የአገር ውስጥ ሥራ ተቆራጮችና  አማካሪ ድርጅቶችን ሙሉ ለሙሉ ኮንትራት ሰጥቶ እየተከታተለ ቤቱ እንዲገነባ ማድረግ ይቻላል፡፡ ሞርጌጅ ባንክ በኩል መንግሥት ለሪል እስቴት አልሚዎች መሬት በዝቅተኛ የሊዝ ዋጋ በማቅረብና፣ መሠረተ ልማት  መንገድ መብራት፣ውኃ የመሳሰሉትን በማሞላት፣ከሞርጌጅ ባንክ ጋር ትስስር መፍጠር ይችላል፡፡እንዲሁም ሞርጌጅ ባንክ፣ የአገር ውስጥና የውጭ ተቆራጮችና የሪል እስቴት አልሚዎች በተናጥል ወይም በሽርክና እንዲሠሩ መጋበዝ ይችላል፡፡ በተመሳሳይ በመንግሥት ሥር የሚገኙ 17 ሽህ ቤቶች ለግሉ ዘርፍ በግልፅ ጨረታ ተሸጠው ገንዘቡን ለወጣቶች የሥራ ዕድል የሚፈጥሩ ፕሮጀክቶች በሃገር አቀፍ ደረጃ በባለሙያዎች ተቀርፀው መተግበር ያስፈልጋል፡፡ በፊዴራል ደረጃ ካሉ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች መካከል 77 ቢሮዎች፣ የራሳቸው ቢሮዎች/ህንፃ የሌላቸው ስለሆነ የግለሰብ ህንፃን ተከራይተው 380 ሚሊዩን ብር በዓመት ይከፍላሉ፡፡

{2} በኢፈዴሪ የመንግስት ቤቶች ኤጀንሲና የመንግስት ቤቶች ኤጀንሲ፣ በየካቲት ወር 2009 ዓ/ም እንደ አዲስ በድጋሚ የተቆቆመው የፌዴራል ቤቶች ኮርፖሬሽን፣ በ33 ቢሊዮን ብር በላይ በሆነ ካፒታል የተቆቆመ ድርጅት ሲሆን፣ በማስተር ፕላኑ ዞን 3 እና 4 ውስጥ እስከ 10 ፎቅ የሆኑ በአጠቃላይ 16  ሽህ  ቤቶችን ለመገንባት እቅድ አውጥቶል፡፡ ቤቶቹ ለመንግስት ተሸሚዎች፣ ለሠራተኞችና ለተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች በኪራይ ለማስተላለፍ ነው፡፡  በመንግሥት በጀት፣ ለመንግስት ተሸሚዎችና፣ ሠራተኞች የቤት ግንባታ ማድረግ የጥቅም ግጭት፣ መጠቃቀምና፣ የአድልኦ አስራርን በሃገሪቱ ያሰፍናል፡፡ የ10/90 እና 20/80 እና 40/60 የጋራ መኖሪያ ቤቶች፣ከ20 እሰከ 30 ቢሊዮን ብር ቁጠባ ሂሳብ አስቀምተው ሰባት አመት ቤት ሳያገኙ ቀርተዋል፡፡መንግሥት የፌዴራል ቤቶች ኮርፖሬሽን፣ ለሹማምንቶቹ 33 ቢሊዮን ብር  መመደቡ ሌብነት ነው እንላለን፡፡ የንግድ ባንክ የዲያስፖራ የሞርጌጅ ብድር አካውንት፣ በግልፀነትና ታማኝነት ካልተሠራ ገንዘባችሁ ይዘረፋል ተጠንቀቁ!!!