ከአድዋ ድል ማግስት፤ አጼ ምኒልክ እና ኤርትራ (ከ ሙሉጌታ ገዛኸኝ)

 

የአድዋውን ጦርነት ድባብ በርካታ የውጭ ጸሓፍት በስፍራው ተገኝተው የዘገቡት ቢሆንም ከአገሬው ዐይን እማኝ ታዳሚዎች መካከል የአጼ ምኒልክ መዋእለ ዜና አሰናጁ ጸሐፌ ትዕዛዝ ገብረ ሥላሤ ወልደአረጋይ ለዛ ባለው አገላለፅ ሲፅፉት ያስደምማል፡-« እንዲህም እስኪሆን ድረስ  ከሌሊቱ በ11 ሰዓት የጀመረ እስከ 4 ሰዓት ድረስ ተኩስ አላባራም፣ ድምፁም እንደ ሐምሌ ዝናብ እንደያማባራው ነበረ፤ በኖኅ ሰማዩ ተነድሎ መሬቱን አጠፋው እንደሚባለው እንደዚያ ይመስላል እንጅ በሰው እጅ የተተኮሰ አይመስልም፡፡ መድፉም ሲተኮስ ጢሱ የቤት ቃጠሎ መስሎ ይወጣ ነበር፡፡… ነገር ግን ከብዙ በጥቂቱ ጻፍን እንጅ የአድዋን ጦርነት በዐይናችን እንዳየነው በጆሯችን እንደሰማነው መጻፍ አይቻለንም፡፡» በማለት ከትበዋል፡፡

በጦርነቱ ስለወደቁ ጀግኖች አርበኞችም እጅግ አጥብቆ ኅዘን ሆነ፡፡ ከአድዋው ጦርነት ላይ የሚሞተው ይህ ሁሉ ሰው ለአገርና ለንጉሱ ፍቅር ሲያልቅ ያዩት አጤ ምኒልክ ልባቸው በእጅጉ ተነክቶ አዘኑ፡፡ እቴጌይቱም ስለአሽከሮቻቸው፣ ስለወዳጆጃቸው ማለቅ (ስለ ዘማቹ አርበኛ መስዋዕትነት) መሪር ኀዘን አዘኑ፡፡ ብርሃን የመሰለ ፊታቸው አጥላስ እስኪመስል አለቀሱ፡፡ ነገር ግን እንደተኩሱ ብዛት እንደቀኑ ርዝመት የሞተው ሰው ኀዘን መሪር ቢሆንም ስለቆመው ባንዲራና አገር ሲሉ ተፅናኑ፡፡ በማለት ጸሐፌ ትዕዛዝ ገብረ ሥላሤ ያወሳሉ፡፡

ለመሆኑ ከአድዋው ድል የምንማረው በጎ ነገር ምንድነው? ኢትዮጵያውን በጋራ አንድነትና ኅብረት ብረታት ፍቅርን ተላብሰው የውጭ ጠላትን ለመመከት በጀግንነት ወላፈን መተባበራቸውን እንጅ በጥላቻና በዘር የመከፋፈል አባዜን አይደለም፡፡

አሜሪካኖች በሁለተኛው የዓለም ጦርነት የተቃጣባቸውን ጥቃት ለመከላከልና ኅብረት ለመፍጠር የመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅሶችን “United we stand/strong divided we fall” በሚገባ እንዳጤኑት ልብ ይሏል፡፡ «እርስ በርሷ የምትለያይ መንግሥት ሁላ ትጠፋለች፤ እርስ በርሱ የሚለያይ ከተማም ሁሉ ወይም ቤት አይቆምም፡፡»ማቴ 12፡ 25 «መንግሥትም እርስ በርሷ ከተለያየች ያች መንግሥት ልትቆም አትችልም፤ ቤትም እርስ በርሱ ከተለያየ ቤት ሆኖ ሊቆም አይችልም፡፡»ማር 3፡25 ፡፡

ስለመረብ ምላሽ የኢትዮጵያ አካል ለጊዜው ተቆርጦ መቅረት ንጉሠ ነገሥቱ ቁጭት ያሳደረባቸው መሆኑን ልዩ ልዩ የሰነድ ማስረጃዎች ይገኛሉ፡፡ ከዚህ በተቃራኒ በአንዳንድ ፀሐፍት ዘንድ ከሚቀርቡት ትችቶች መካከል አጼ ምኒልክ ኤርትራ በኢጣልያ እጅ እንድትቆይ ሆነ ብለው የፈፀሙት ደባ ነው የሚለው አስተሳሰብ ተጠቃሽ ነው፡፡ ምክንያቱን ሲብራሩ ደግሞ ኢጣልያ የመረብ ምላሽ ግዛትን “ኤሪትሪያ” ብላ ሰይማ ቅኝ የምትገዛውንም ህዝብ ከቀሪው የኢትዮጵያ ህዝብ እንዲነጠል በፀረ-ኢትዮጵያዊነት ጥላቻ ፕሮፖጋንዳ እንዲፈጠለፍ በማድረጓና ኤርትራውያንም በዚሁ ቅሬታ ውስጥ በመቆየታቸውን ንጉሠ ነገሥት ምኒልክ ማረጋገጣቸው ነው ይላሉ፡፡ ይህ አተያይ እውነታው ግልፅ ቢመስልም አጼ ምኒልክ ወደ ፊት ገፍተው እንዳይሄዱ አጣብቂኝ ውስጥ የከተታቸው የስንቅና ውሀ ተያያዥ ችግሮች ያላቸውን የሰው ሀይል አቅም ለጊዜው በመፈታተኑ ምክንያት ብቻ እንደሆነ አያጠራጥርም፡፡ ጥንት ኢትዮጵያ የነበራትን የሰሜኑን የባሕር በር ስትራቴጂያዊ ይዞታ ጠቀሜታውን አብጠርጥረው የሚያውቁት ዳግማዊ ምኒልክ ይቅርና በማናቸውም ዜጋ ህሊና ዘንድ የማይዘነጋ ነው፡፡ የአድዋ ጦርነት የተቋጨው ንጉሠ ነገሥቱ የመረብ ምላሽ ግዛታቸውን ከወራሪው ኢጣልያ ጦር መንጋጋ ለማስለቀቅ ከፍተኛ ቁጭት እንዳዘሉ መሆኑን በቀላሉ ለመረዳት አያዳግትም፡፡

ጦርነቱ በተጠናቀቀ በነጋታው አጼ ምኒልክ ከሰኞ እስከ ሀሙስ ውሎ አድርገው የሞቱትን ሲያስቀብሩና የቆሰለውንም እያነሱ በአድዋና አክሱም ሲያመሩ፣ መድፉን ነፍጡን የመድፉን አረር ሲያሰባስቡ ሰንብተው በ28 ቀን ሐማሴን ለመሻገር ወደ እንትጮ ተጓዙ፡፡ እንትጮ ሰፍረው ወደ ሐማሴን የሚያስከደውን መንገድ ሲያሰልሉ መሰንበቻ ሆነ፡፡ እዚያም ላይ እንደሰፈሩ የኢጣልያ ሹም በጦርነቱ ያለቁትን ኢጣልኖች ልቅበር ብሎ አጼ ምኒልክን ለማስፈቀድ መጣ፡፡ ወደ ንጉሠ ነገሥቱ ቀርቦ የኢጣልያ መንግስት ከግርማዊነትዎ ጋር እርቅ ወዷልና ከንጉስ ኡምቤርቶ ዘንድ ባለማኅተም ደብዳቤ እስኪመጣ ድረስ ወደ ሐማሴን አይሻገሩ ጦርዎን ያስቁሙልን ብሎ ለመነ፡፡ እሳቸውም እስከዚያው ድረስ ጦርነት ማድረግ እንዲቆይ ሲሉ ፈቃዳቸው ሆነ፡፡

ሆኖም አጼ ምኒልክ ኢጣልያኖችን ተዋግተው አድዋ ላይ አስደናቂ ድል ተቀዳጅተው ወቅቱ በፈቀደው የሞራል ብርታት አዲኳላን ተሻግረው እንዲሰፍሩና እዚያው እንዲቆዩአቸው የትግሬውን ገዥ ልዑል ራስ መንገሻን፣ የሐረርጌውን ገዥ ልዑል ራስ መኰንን፣ ፊታውራሪ ተክሌን፣ ሊቀመኳስ አድነውን እንዲሁም ሌሎችን ሰደዷቸው፡፡ እነሱም በታዘዙት መሰረት ወደ አዲኳላ ተሻግረው ቢወርዱም የመረብ ወንዝ ውሀ ደርቆ ስላገኙት እንኳን አካባቢው የአጼ ምኒልክን ጦር ሊያሰፍር ቀርቶ  ጥቂቱን ጋሻ ጃግሬ እንኳ በውሀ ጥም ተጨንቆ መክረሙን አሳወቋቸው፡፡ ንጉሠ ነገሥቱም የወንዙን ውሀ መድረቅ ቢሰሙ የእግዚአብሄር ፈቃድ ባሆን ነውና ተመለሱ ብለው ላኩባቸው፡፡ ከዚህም በኋላ አጼ ምኒልክም ወደ ሐማሴን ለመሻገር እያሰላሰሉ ከገንደብታ ተጉዘው አባገሪማ ጉልት ላይ ሰፍረው ሰነባበቱ፡፡ እዚያም ረቡዕና ሐሙስን ሲመክሩ ቆይተው ኢጣልያ ከያዘችው የመረብ ምላሽ አቅጫጫ ብትወጣም ባትወጣም ወደ ሐማሴን እንጓዝ ተብሎ በመኳንንቱ ዘንድ ቁርጥ ምክር ተመከረ፡፡  በሌላ በኩል ጆርጅ በርክሌይ ይህንኑ አስመልክቶ የአድዋ ዘመቻና የአጼ ምኒልክ አነሳስ በሚል በተተረጎመው መጽሐፉ ሲብራራ ከሁለቱም ወገን በጦርነቱ ያለቀው ሰው ቁጥር ቀላል ስላልነበረ አጼ ምኒልክም ለሠራዊታቸው የሚቀርቡት ስንቅ መመናመን እንዲሁም ኢጣልያ ተጨማሪ ሀይል ለማሰለፍ ብታደርግ በነበረው ሙከራ ከመረብ ወዲያ ያለውን ግዛታቸውን ለማስመለስ ለጊዜው ዘመቻው ፈታኝ መሆኑን አስቀድመው የተገነዘቡት ይመስላል፡፡  ቸር ይግጠመን!!!

Advertisements

ትልቅ አደጋ ከፊታችን ተደቅኗል (መሳይ መኮንን)

መሳይ መኮንን

Mesay Mekonnen, ESAT journalist

ትልቅ አደጋ ከፊታችን ተደቅኗል። የፊታችን ዓርብ የሚሰበሰበው ፓርላማ አስቸኳይ አዋጁ ላይ የሚሰጠው ውሳኔ የኢትዮጵያ ሀገራችንን ቀጣይ ቀናት፡ ሳምንታትና ወራት የሚለይለት ያደርገዋል። ይህ አስቸኳይ አዋጅ ካልተስረዘ አደጋው ከባድ ነው። ምናልባትም ወደ ከፍተኛ የእርስ በእርስ ግጭት ውስጥ ሊከተን ይችላል። ምንም እንኳን የለማ ቡድን በትግራዩ አገዛዝ የተበተነውን የዘር መርዝ በማምከኑ በተወሰነ ድረጃ ስጋቱን የቀረፈ ቢሆንም አሁንም ግዙፍ ዕልቂትን ሊያስከትሉ የሚችሉ ጉዳዮች እንደተወሳሰቡ ናቸው። የትግራዩ አገዛዝ ዓይኑን ጨፍኖ ”የአጥፍቶ መጥፋት” መስመር ላይ ወጥቶ ሽምጥ እየጋለበ ነው።

አስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ለኢትዮጵያ ህዝብ የሚያስገኘው አንዳችም ሰላምና መረጋጋት አይኖርም። አዋጁ የትግራዩን አገዛዝ ዕድሜ በጉልበት ለማስቀጠል የተወሰደ እርምጃ ነው። የህወሀት ባለሀብቶችና ከስርዓቱ ጋር የተጣበቁ ሰዎችን ንብረት ለመጠበቅ በሚል የታወጀ እንደሆነም ይታመናል። ይህ አዋጅ ኢትዮጵያውያን ላይ የተሰነዘረ የዕልቂት በትር ነው። መንግስት በሚባል አካል ህዝብ ላይ የታወጀ ጦርነት ነው። ነቀምት ላይ ተጀምሯል። ደምቢዶሎ ላይ ተፈጻሚ ሆኗል። በእርግጥ ለነጻነቱ ቁርጠኛ ውሳኔ ላይ የደረሰ ህዝብን ወደኋላ የሚመልሰው ምንም ሃይል አይኖርም። አዋጁን ህዝቡ አልተቀበለውም። ጥሶታል። በየቦታው የህዝብ ንቅናቄ የሚቆም አልሆነም።

አስቸኳይ አዋጁ በምክር ቤት አባላት አብላጫ ድምጽ ውድቅ ካልተደረገ ነገሩ አደገኛ ይሆናል። ለመሞት የቆረጠ ህዝብና ለመግደል የተዘጋጀው የትግራዩ አገዝዝ ተፋጠዋል። ህዝቡም ከመሞት፡ አገዛዙም ከመግደል የሚመለሱ አይደሉም። ይህ ደግሞ ወደ ህዝብ ለህዝብ ጦርነት የማምራት ዕድሉ ሰፊ ነው። የትግራዩ አገዛዝ ሃላፊነት የጎደለው በመሆኑ ይህን ከማድረግ የሚመለስ አይደለም። አጥፍቶ ለመጥፋት ወስኗል። አሁን ኳሷ ያለችው በፓርላማ አባላት እግር ስር ነው። ኢትዮጵያ ወደ ዕልቂት እንዳታመራ ማድረግ ይችላሉ። በፓርላማው ማዕቀፍ ስር በአስቸኳይ አዋጅ ስም ህዝብ ላይ የተጠራውን የሞት ድግስ ማስቀረት ካልቻሉ ታላቅ ታሪካዊ ጥፋት ሆኖ ይመዘገባል።

ዓርብ ወሳኝ ቀን ነው። የፓርላማ አባላት ከህዝባቸውና ከጨቋኙ አገዛዝ አንዱን ለመመረጥ ይሰየማሉ። ከወዲሁ ከትግራዩ አገዛዝ ጫናና ማስፈራሪያ እያደረሰባቸው ነው። ግን ከህዝብ የሚበልጥ ነገር የለም። በስልጣን ካልቆየሁ አጠፋችኋለሁ ብሎ የተነሳን የዘመኑን ጎልያድ በመፍራት ህዝብ ላይ የታወጀውን ጦርነት ይሁንታ ሰጥተው ያጸድቁታል ብዬ አልጠብቅም።ለ27 ዓመታት የትግራይ አገዛዝ አዳማቂ መሆናቸው በራሱ ትልቅ ወንጀል ነው። እናም ታሪካዊ ውሳኔ በእጃቸው ላይ ወድቋል። ዓርብ ዕለት።

ኦህዴድ እና ብአዴን፡ ህወሓት ቃሊቲ ሊስገባቸው ሲያስብ እነሱ የገቡትን ያስወጡት እንዴት ነው?

ባለፉት ጥቂት አመታት በኦሮሚያ ክልል እና በኦህዴድ ውስጥ የተካሄደው ለውጥ እንቅስቃሴ በዘፈቀደ የመጣ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ በ2005 ዓ.ም አከባቢ በተወሰኑ የኦህዴድ አመራሮች እና የኦሮሞ ልሂቃን ተግባራዊ እቅድ ተዘጋጅቶለት የተጀመረ ሕዝባዊ ንቅናቄ ነው። የኦህዴድ አመራሮች ከውስጥ፣ የኦሮሞ ልሂቃን ደግሞ ከሀገር ወይም ከድርጅቱ ውጪ በመሆን የጀመሩት ንቅናቄ በ2006 ዓ.ም የአዲስ አበባ ማስተር ፕላንን በመቃወም በአምቦና ጊንጪ ከተሞች ተጀመረ። ከዚያ በመቀጠል በ2008 ዓ.ም የአማራ ክልል እና የተወሰኑ የብአዴን መሪዎችን በማሳተፍ ህዝባዊ ንቅናቄው በሀገር አቀፍ ደረጃ እንዲስፋፋ አደረጉ። ከአምስት አመት በኋላ ዛሬ ያለንበት ደረጃ ላይ ደረስን።

የአማራ ክልል ፕረዜዳንት አቶ ገዱ አንዳርጋቸው እና የኦሮሚያ ክልል ፕረዜዳንት ኦቦ ለማ መገርሳ

የንቅናቄው መሪዎች “የኢትዮጲያ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ችግር መንግስታዊ ስርዓቱ የህወሓትን የስልጣን የበላይነት እና የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት በማረጋገጥ የተመሰረተ ከመሆኑ የመነጨ እንደሆነ ፅኑ እምነት አላቸው። በዚህ መሰረት፣ ሀገሪቱ ከገባችበት ግጭትና አለመረጋጋት እንድትወጣ ከብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል የሚነሱ የዴሞክራሲያዊ መብትና ነፃነት እንዲሁም የፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች በአግባቡ ምላሽ ማግኘት አለባቸው። በዚህ መልኩ የብዙሃኑን መብትና ነፃነት እንዲሁም ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ማረጋገጥ የሚቻለው በእኩልነት መርህ የሚመራ ዴሞክራሲያዊ መንግስት ሲኖር ነው።

በዚህ መሰረት የኦሮሞና አማራ ሕዝቦችን እኩልነት እና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ማረጋገጥ የሚቻለው የህወሓትን የስልጣን የበላይነት እና የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት በማስወገድ ነው። በሌላ በኩል የኦህዴድ እና ብአዴን ሕልውና የተመሰረተው የሚወክሉትን የህዝብ እያነሳ ላለው የዴሞክራሲያዊ መብትና ነፃነት እንዲሁም ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ተገቢና ተጨባጭ የሆነ ምላሽ መስጠት ሲችሉ ነው። በኦሮሚያ ከ2005 ዓ.ም፣ በአማራ ደግሞ ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ እየተካሄደና በፍጥነት ወደ ሌሎች የሀገሪቱ አከባቢዎች እየተስፋፋ ያለው ሕዝባዊ ንቅናቄና ተቃውሞ በሁለቱ የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች ላይ የህልውና አደጋ ጋርጧል።

ቀደም ሲል ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የህወሓት አባላት እና አመራሮች ከሦስት አመታት በፊት የተዛባ አመለካከት እና የፈጠራ ወሬ ሲሉት እንዳልነበር ዛሬ ላይ “የህወሓት የበላይነት እና የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት” መኖሩን አምነው ተቀብለዋል። ሕዝባዊ ንቅናቄው የተጀመረው በኦሮሚያ ክልል እንደመሆኑ ብዛት ያላቸው የኦሮሞ ልሂቃን የሕዝቡን የእኩልነት እና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች በማስተጋባት ላይ ይገኛሉ። የሕዝቡን ጥያቄ ተቀብሎ ለማስተናገድ ተነሳሽነትና ቁርጠኝነት ያላቸው የኦህዴድ አባላት ወደ አመራርነት መጥተዋል።

በአማራ ክልል ሕዝባዊ ንቅናቄው ዘግይቶ የተጀመረ ቢሆንም ባለፉት ሦስት አመታት ውስጥ ብቻ ብዛት ያላቸው የአማራ ልሂቃን የክልሉን ሕዝብ ጥያቄ ማስተጋባት ጀምረዋል። የክልሉ ሕዝብ ለሚነሳው የእኩልነት እና ተጠቃሚነት ጥያቄ የድጋፍ አዝማሚያ ያላቸው የብአዴን አመራሮች በድርጅቱ ውስጥ የበላይነት እየያዙ መጥተዋል። በእርግጥ የብአዴን አመራር ልክ እንደ ኦህዴዶች የአመራርነት ሚናውን ሙሉ በሙሉ አልተቆጣጠሩም። ነገር ግን፣ በክልሉ ፕረዜዳንት አቶ ገዱ አንዳርጋቸው እና በኮሚዩኒኬሽን ፅ/ቤት ኃላፊው አቶ ንጉሱ ጥላሁን ላይ ከሚያካሂዱት የውሸት ፕሮፓጋንዳ እና የስም ማጥፋት ዘመቻ የትኛው ቡድን ብአዴን ውስጥ የበላይነት እያገኘ እንደመጣ ይጠቁማል።

ባለፉት ጥቂት አመታት የታየው ሕዝባዊ አመጽና ተቃውሞ ኦህዴድ እና ብአዴንን “የመኖር ወይም የመጥፋት” አማራጭ ውስጥ ከትቷዋል። በዚህ መሰረት፣ ዛሬ ላይ ኦህዴድ እና ብአዴን ያላቸው ብቸኛ አማራጭ “የሚወክሉት ሕዝብ ለሚያነሳቸው የእኩልነት እና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ተገቢ ምላሽ በመስጠት መኖር” ወይም “የህወሓት የበላይነት እና ተጠቃሚነት እንዲቀጥል በመፍቀድ ከህወሓቶች ጋራ አብሮ መጥፋት” ናቸው። ከሁለቱ አማራጮች ሌላ ሦስተኛ አማራጭ የለም። ምክንያቱም የህወሓት የበላይነት እና ተጠቃሚነት እስካለ ድረስ የኦሮሞና አማራ ሕዝቦ እኩልነት እና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት አይረጋገጥም።

በሌላ በኩል የሁለቱ ሕዝቦች እኩልነት እና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ከተረጋገጠ የህወሓቶች የበላይነት እና ተጠቃሚነት ያከትማል።   የህወሓትን የበላይነት እና የኢኮኖሚ ተጠቃሚነትን ማስቀጠል የሚሹ አመራሮችና ልሂቃን ያላቸው አማራጭ መንግስታዊ ስርዓቱን ማስቀጠል ወይም ማፍረስ ነው። በዚህ መሰረት ቀንደኛ የህወሓት አመራሮችና ደጋፊዎች መንግስታዊ ስርዓቱን ለማስቀጠል የአማራና ኦሮሞ ሕዝብ ለሚያነሱት ጥያቄ የድጋፍ አዝማሚያ ያላቸውን የኦህዴድና ብአዴን አመራሮችን መወገድ እንዳለባቸው በይፋ አሳውቀዋል። በዚህ ረገድ ጥቅምት 21/2010 ዓ.ም አንድ የህወሓት ክፍተኛ አመራር “የኢህአዴግ የመፍረስ አደጋና የኢትዮጲያ ቀጣይ እጣ ፋንታ” በሚል ርዕስ ባወጡት ፅሁፍ የህወሓትን አቋም እንደሚከተለው ገልፀዋል፡-

 “… ኢህአዴግ ለህዝቡና ለዓላማው የሚቆረቆር ከሆነ ለግለ-ሰዎች ዝና መበገር የለበትም። ህዝበኞች እንደሆነ የአንድ ሳምንት አጀንዳ ከመሆን አያልፉም፡፡ ስለሆነም በተጨባጭ መረጃ የተገኘባቸው በቀጥታ ወደ ቃሊቲ እንዲወርዱ ማድረግ የተለያየ የፖለቲካ ሴራ የፈፀሙ ግን ደግሞ ተጨባጭ መረጃ ከሌለ መረጃ እስከሚመጣ መጠበቅ ሳይሆን ፖለቲካዊ እርምጃ መውሰድ፡፡ ሂደቱ እንደተለመደው ላይ ላላ ብሎ ታች መጠንከር ሳይሆን ድርጅቱ እንደ አሳ ከጭንቅላቱ እየሸተተ ስለሆነ ከበላይ አመራር መጀመር አለበት፡፡ ከበላይ አመራር የሚጀመረው አበል መጨመር ብቻ ሳይሆን ቅጣትም ከበላይ አመራር መጀመር አለበት፡፡ ይሄ ተጠናክሮ በሚሄድበት ይህን ስርዓት ማስቀጠል የሚፈልግ ህዝብና አገር ወዳድ በርካታ ስለሆነ ከነዚህ ሆዳሞችና ከሃዲዎች በኋላ የሚፈጠር ስጋት አይኖርም።”

ከላይ በፅሁፉ በተገለፀው መሰረት የኦህዴድና ብአዴን አመራሮችን ወደ ቃሊቲ እስር ከማውረድ ይልቅ በቃሊቲና ሌሎች እስር ቤቶች የሚገኙ የፖለቲካ እስረኞች መፈታታቸው ይታወሳል። በዚህ መሰረት፣ የህወሓት በኦህዴድና ብአዴን ጥምረት መሸነፉን መረዳት ይቻላል። ሆኖም ግን፣ ሰሞኑን የታወጀው የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ጨምሮ ህወሓት የሚከተለው አቅጣጫ ከላይ በተጠቀሰው ፅሁፍ በተገለፀው መሰረት እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል። ስለዚህ የድርጅቱ አመራሮችና ልሂቃን የህወሓትን የበላይነትና ተጠቃሚነት ከማስቀጠል በዘለለ ምንም ዓይነት ለውጥ እንዲካሄድ አይፈልጉም።

በተቃራኒው ኦህዴድና ብአዴን ሰሞኑን ያካሄዱትን ስብሰባ ተከትሎ ባወጡት ድርጅታዊ መግለጫ መሰረት፣ መንግስታዊ ስርዓቱን ለመታደግ ፍትሃዊ የስልጣንና የሃብት ክፍፍል ሊኖር እንደሚገባ በግልፅ አስቀምጠዋል። የኦህዴድና ብአዴን ማዕከላዊ ኮሚቴ በየፊናቸው ባወጡት ድርጅታዊ መግለጫ መሰረት ህወሓት በመንግስታዊ ስርዓቱ ውስጥ ያለውን የበላይነት እና ተጠቃሚነት ለመጋፈጥ መወሰናቸውን እንደሚከተለው ገልፀዋል፡-
ከኦሮሞ ህዝብ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ኦህዴድ) ማዕከላዊ ኮሚቴ የተሰጠ ድርጅታዊ መግለጫ፡- 

“የፌዴራላዊ ስርዓታችንን አደጋ ላይ የጣሉ ሙስናና ብልሹ አሰራሮችን፣ ሕዝቡ በመሪ ድርጅቱ ላይ እንዲያምጽ ያስቻሉ የመልካም አስተዳደር እጦቶችን፤ ስልጣን ህዝብን ማገልገያ መሳሪያ መሆኑን በመዘንጋት በርስትነት ይዞ ለግል ምቾትና ጥቅም ቅድሚያ መስጠትን፣ በነጻነት ተዘዋውሮ የመስራት መብትን ነፍጎ በመቶ ሺህዎች የሚቆጠሩ ሕዝቦችን እስከማፈናቀል የደረሰ ድርጊትን፤ በኢንቨስትመንት ስም የመንግስትና የህዝብ መሬት መመዝበሩን፤ እንዲሁም የሕዝቦች ሰላምና ጸጥታ መደፍረሱን እና የመሳሰሉትን እየተፈጸሙ ያሉ አደገኛ ድርጊቶችን ሕዝቡን ባሳተፈ መልኩ አምርሮ በመታገል የሀገራችንን ሕልውና መታደግ ልዩ ትኩረት የሚሹ አበይት ጉዳዮች መሆናቸውን በዝርዝር ተመክሮባቸዋል፡፡” ከኦህዴድ ማዕከላዊ ኮሚቴ የተሰጠ ድርጅታዊ መግለጫ፥ ጥር 29/2010 ዓ.ም

የብሄረ አማራ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ (ብአዴን) ማዕከላዊ ኮሚቴ የሰጠው ድርጅታዊ መግለጫ፡- 

 “የፌደራል ስርዓታችንን አደጋ ላይ የሚጥሉ እና የህዝባችንን ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የሚጐዱ ማናቸውንም ዝንባሌዎችና ተግባራት ያለምንም ማመንታት መታገል እንደሚገባ አፅንኦት ሠጥቶ ተወያይቷል፡፡ በፌደራል ስርዓታችን  ውስጥ የፍትሃዊነት መጓደል የሚታይባቸውን ማናቸውም ዘርፎች የማስተካከል ስራ እንዲሠራና ለወደፊቱም ጥርጣሬ የሚያነግሱ መሰል ተግባራት  እንዲታረሙ ተገቢ ትግል እንዲደረግ ስምምነት ላይ ደርሷል፡፡ የፌደራል ተቋማት የሰው ሃይል አደረጃጀት ብቃትንና ብሄራዊ ተዋጽኦን ማእከል በማድረግ እንዲደራጅ እና የሚታዩ ክፍተቶችን ለማረም ተቋማቱን ሪፎርም የማድረግ ስራ እንዲሰራም የበኩሉን ሚና መጫወት እንደሚገባው ስምምነት ላይ ተደርሷል፡፡” የብአዴን ማእከላዊ ኮሚቴ፥ ባህር ዳር፡ የካቲት 16/2010 ዓ/ም

ሆኖም ግን፣ እንደ አቶ አባይ ፀሃየ ያሉ የህወሓት ከፍተኛ አመራሮች የህወሓትን የበላይነት እና ተጠቃሚነት የሚጋፋ ማንኛውም ዓይነት ለውጥን ለመቀበል ፋቃደኛ አለመሆናቸውን ገልፀዋል። አቶ አባይ ፀሃየ ወቅታዊ የሀገራችን ፖለቲካዊ ሁኔታን ኣስመልክተው በትግሪኛ በሰጡት አስተያየት “ቁጥር የሚጠቅመው ለፖለቲካ ሳይሆን አራቱን የሂሳብ ስሌቶች ለመለማመድ ነው” ማለታቸው ተገልጿል። በዚህ መሰረት አብላጫ ድምፅ ያላቸው የኦሮሞና አማራ ሕዝቦችን እኩልነት እና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚደረግ ማንኛውም እንቅስቃሴ ተቀባይነት እንደሌለው አስታውቀዋል። በሌላ በኩል የኦህዴድና ብአዴን ማዕከላዊ ኮሚቴ የክልላቸውን ሕዝብ እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ማረጋገጥ ምርጫና አማራጭ የሌለው የህልውና ጉዳይ መሆኑን በይፋ አስታውቀዋል። “በሁለቱ የለውጥ እና ፀረ-ለውጥ ኃይሎች መካከል ያለው ፍጥጫ ሀገራችንን ወዴየት ይወስዳት ይሆን?” የሚለው በቀጣይ ክፍል እንመለከታለን።

” ቆራጣው ዮሀንስን ” ፍለጋ [ ቬሮኒካ መላኩ]

እኔ ከፌስ ቡክ ከተወገድኩ በኋላ በኢትዮጵያ ሰማይ ስር ብዙ ነገሮች ተከስተው አለፉ። 
ምስኪኑ ጠቅላይ ሚ/ር ሀይለማሪያም ደሳለኝ ከስልጣኑ ተወገደ ወይም ራሱን አስወገደ ።

ታላቁ የግሪክ ፈላስፋ አርሲጣጢለስ፤ “የሰው ልጅ ፖለቲካዊ እንስሳ ነው” ብሎ ያኖረው ዘመን ተሻጋሪን ምልከታ እውን ይሆን ዘንድ “ፖለቲካ አልወድም ” ሲል የከረመው ኢትዮጵያዊ ሁሉ ቀጣዩን ጠቅላይ ሚኒስቴር በመተንበይና በጉዳዩ ላይ በመተንተን ተጠምዶ ከረመ ።



እርግጥ ስለመሪዎች ከዚህም የበለጠ መወራት አለበት የሚል እምነት አለኝ ። ግለሰብ መሪዎች የአንድን አገር እጣፋንታና የሚሊዮኖችን እድል የመወሰን እድላቸው ከፍተኛ ነው። አፄ ሀይለስላሴ ለአምባሳደር ብርሃኑ ድንቄ እንደነገሩት ” ህዝብ መምራት የበግ መንጋ አሰማርቶ እንደ መጠበቅ ቀላል አይደለም ።” በዚህም የተነሳ ኢትዮጵያውያን ” ቀጣዩ ጠቅላይ ሚኒስትር ማን ይሆን ?” እያሉ ቢብሰለሰሉ ትክክል ናቸው።

የሮማን ኢምፓየርን ዋና ከተማ ሮምን እሳት ለኩሶ ከተማይቱን ስትጋይና አመድ ስትለብስ እየሳቀ ሲዝናና የነበረው ፣ በሮማ ኮሎስየም ህዝቦችን ለቀናት ለተራቡ አንበሳና ነብር ወርውሮ ከትዳር ጓደኛዋ ጋር ወይኑን እየተዝናና ይጎነጭ የነበረው ፣። ” ምነው ይሄ በብዙ ሚሊዮኖች የሚቆጠር ህዝብ አንድ አንገት በኖረውና በሰይፍ በቀላሁት ። ” እያለ የተመኘውና ሮምን የሽብርና የቅዤት ከተማ ያደረጋት ኔሮ አንድ ግለሰብ ነበር።


ጀርመንን አዋህዶ ታላቅ ያደረጋት ኦቶ ቫን ቢስማርክም ሆነ ጀርመንን ወደ የሰው ልጅ መታረጃ ቄራና ምድጃ የቀየራት ሂትለር ሁለቱም ግለሰቦች ናቸው።
ኢትዮጵያን የአፍሪካ የነፃነት ጉልላትና የአለም ጥቁር ህዝቦች ምልክት ያደረጋት እምዬ ምኒልክም ሆነ ኢትዮጵያን ገነጣጥሎ የዜጎች መቀቀያ ድስት ያደረገው መለስ ዜናዊ አንድ ግለሰብ ናቸው። ግለሰብ መሪዎች በአንድ አገርና ህዝብ እድል ላይ በአዎንታዊውም ሆነ በአሉታዊ መልኩ ተፅእኗቸው ከፍተኛ ስለሆነ በጉዳዩ ላይ መወያየቱ ትክክል ነው።

አሁን ወደ ተጨባጩ የአገራችን ሁኔታ ስንመለስ ህውሃት ሀይለማሪያምን የሚተካ “ቆራጣው ዮሀንስን” ፍለጋ በር ዘግቶ እያሴረ ይመስላል። እዚህ ላይ ስለ 70 አመት አዛውንቱና እጄ ቆራጣው ዮሀንስ ለማውራት ጊዜ ባይኖረኝም ቆራጣው ዮሀንስ ማለት በ17ኛው ክዘ የሰሜን ጎርፍ አምጥቶ ጎንደር ላይ የጣለው ሚካኤል ስሁል የሚባል ወንበዴ ከወህኒ አምባ ደካሞችን እየመረጠ ዙፋን ላይ ወዝፎ እንደ አሻንጉሊት ከተጫወተባቸው ንጉሶች መካከል የመጨረሻው ንጉስ ነበር።

በእኔ አመለካከት የመጨረሻው ” ቆራጣው ዮሀንስ” ሀይለማሪያም ደሳለኝ ይሆናል ብዬ አስቤ ነበር ነገር ግን ደመቀ መኮንን ሽፈራው ሽጉጤና አቢይ አህመድ የሚባሉ ተራ ይዘው ተኮልኩለው እየጠበቁ ነው።


ሽፈራው ወይም ደመቀ መኮንን የጠቅላይ ሚኒስትርነቱን ስልጣን የሚይዙ ከሆነ የአቦይ ስብሃት የሽንት ጨርቅ ቀያሪ ከመሆን የዘለለ ሚና አይኖራቸውም ። በአቢይ አህመድም ቢሆን መተማመን ያስቸግራል።

እርግጥ የኦሮሞ አክቲቪስቶች አቢይ አህመድ የሚባል “ነቢይ ” እየመጣ እንደሆነ በመስበክ
ዳረጎቱን ህዝቡ አሜን ብሎ እንዲቀበል እውነታውን በማጥበረበር ወይም “ፎልስ ኮንሸስነስ” መፍጠር የፕሮፓጋንዳቸው ተቀዳሚ ሥራ ሆኗል።

ከነዚህ ሶስት ሰዎች የተሻለውን ለመምረጥ
በቅድሚያ በአገራችንን የናኘውን ውስብስብ ነባራዊ የፖለቲካ ሁኔታ መመርመር ያስፈልጋል። አሁንም ህውሃት የተባለው ቡድን የሚናከስበት አብዛኛው ጥርሱ ወላልቆ በድዱ ቢቀርም አሁንም መከላከያና ደህንነት የሚባሉ ሁለት ጥርሶች ቀርተውታል ። ቀጣዩ ጠቅላይ ሚኒስትር በህግ በተሰጠው ስልጣን ተጠቅሞ እነዚህን ሁለት ጥርሶች መንግሎ የሚጥል ከሆነ ታሪክ ይሰራል።

አሜሪካኖች እንደሚሉት ” ትላልቅ ችግሮች ታላላቅ መሪዎችን ይወልዳሉ ።”

ሁለተኛው

የአለም ጦርነት ዌንስተን ችርችልንና ሩዝቬልትን ወልዷል። በእኛም አገር ዘመነ መሳፍንት የሚባለው የችግርና የፈተና ወቅት አፄ ቴዎድሮስን የሚያክል ታላቅ መሪ ወልዶልናል ።
ዛሬ ኢትዮጵያ ታላቅ ችግር ውስጥ ነች ። ነገር ግን ዛሬም ኢትዮጵያ የወላድ መካን አይደለችም ። ከወያኔ ውስጥ መሪ የሚሆን ቢጠፋም ከተቃዋሚው ጎራ ውስጥ ታላላቅ መሪዎች ተፈጥረዋል። ኮለኔል ደመቀ ዘውዴ ፣ እስክንድር ነጋ ፣መረራ ጉዲና ፣ በቀለ ገርባ አንዱአለም አራጌ እና ሌሎችን ታላላቅ ሰዎች ወልዳለች።

አሁን በተጨባጭ እንደምንመለከተው ወያኔ እንደ ሀይለማሪያም ደሳለኝ የሚዘውረው ባለተራ ” ቆራጣው ዮሀንስ ” ከመፈለግ ለአንድትም ሰከንድ አያርፍም።።
ስሁል ሚካኤል በ17ኛው ክዘ እሱ ራሱ ንጉስ ሆኖ መግዛት ስለማይችልና የነጋሲነት ዘር ስላልነበረው ደካሞችን አየፈለገ በእጅ አዙር ለመግዛት ሞክሮ ነበር ።
ዛሬም ህውሃት የጠቅላይ ሚኒስትርነቱን ቦታ እንደማታገኝ ስታውቅ በእጅ አዙር “ጡል ጡል ” እያለ የሚላላካትን አሻንጉሊት ጠቅላይ ሚኒስትር ፍለጋ ላይ ነች ። ሽፈራውሽፈራው ሽጉጤ በመላላክ ከሀይለማሪያም ቢበልጥ እንጅ የሚያንስ አይደለም። ደመቀ መኮንንም “የጎባጣ አሽከር ” የሚባለው አይነት ነው ። ብዙ ተስፋ የተጣለበት አቢይ አህመድ ነው ። አቢይንም ቢሆን ከጣሪያ በላይ የሚሰማው ያልተገራና ያልበሰለ የቄሮ ጫጫታ አደንቁሮት ሊሆን ስለሚችል አስተማማኝ አይደለም ። በዚህ ሁሉ ፍትጊያ ቀጣዩ ” ቆራጣው ዮሀንስ ” ማነው ካላችሁኝ ደመቀ መኮንን ይመስለኛል።የዚህን ግምታዊ ስሌት ለማወቅ በጣም ቀላል ነው። ህውሃት ከኦህደዱ እጩ አቢይ አህመድ ይልቅ የብአዴኑን ደመቀን ይመርጣል ። ሌላው ድርጅት ዴኢህዴን የህውሃት የጓሮ እርሻና የአትክልት ቦታ ስለሆነ በህውሃት የታዘዘውን መሪ እንድመርጥ ይደረጋል ። አቢይ አህመድ የሚያገኘው ድምፅ የኦህዴድን እና ትንሽ የብአዴንን እጆች ብቻ ነው። በዚህ ስሌት መሰረት ቀጣዩ “ቆራጣው ዮሀንስ ” የገደል ስባሪ የሚያክለው ደመቀ መኮንን ይሆናል ማለት ነው።

ለማንኛውም ለእኛ ኢትዮጵያውያን ሁነኛ መፍትሄው ሀይለማሪያም የተባለ ጉልቻ በአቢይ ወይም በደመቀ መቀየር ሳይሆን ስርነቀል ለውጥ ነው። ማንኛውም ስርዓት እንደ ሰው ይወለዳል፤ ያረጃል ይሞታል ። ወያኔ ከማረጀትም አልፎ አርጧል ። ከዚህ በኋላ ወያኔ ላባውን በማራገፍ ንስር መሆን አይችልም። በዚህም መሰረት ከልሂቃኑ የሚጠበቀው ለውጡ አስፈላጊ መሆኑን በመረዳት፤ ከለውጡ ቅኝት ጋር ተስማሚ የሚሆን አቋም በመያዝ፤ ለለውጥ ፈላጊው ህብረተሰብ ጥያቄ ምላሽ የሚሰጥ የሚመጥን ስርአት ይመጣ ዘንድ ትግሉን መቀጠል ብቻ ነው።

ብአዴን፤ ህወሃት፤ በረከትና ሌሎችም

ከሚኪ አማራ

የሃይለማሪያም ስልጣን መልቀቅ የበረከትና የአባዱላ ጥምረት ግፊት መሆኑ ታዉቋል፡፡ ሀወሃት በጉዳዩ ላይ ሲያመነታ እንደነበርና እንዲሁም የእነ አባዱላን ዉሳኔ ተከትሎ የእልክ በሚመስል መልኩ ፈጥኖ ወደ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እንደሄደም ተነግሯል፡፡ በኢህአዴጉ የ 17 ቀን ስብሰባ አባዱላ ጠቅላይ ሚኒስቴሩ ላይ ጄኔራሎችን መቆጣጠር አልቻለም የሚል ክስ አቅርቦበት ነበር፡፡ በረከትም አልቻልክም የአመራር ክፍተት ተፈጥሯል በዚህም ምክንያት ድርጅቱና አገሪቱ አደጋ ላይ ወድቀዋል የሚል ትችት ሰንዝሮ ነበር፡፡ ሀወሃት ሃይለማሪያምን ቢደግፍም ዉሎ አድሮ ግን ለድርጅቱ ህይወት አስጊ መሆኑን በመረዳቱ ከመደገፍ ይልቅ ለዘብተኛ አቋሙን አንጸባርቋል፡፡


በረከት ቀጣይ ሚሽኑ የነበረዉ በስመ ሪፎርም ከአለምነዉ መኮነን፤አዲሱና ከበደ ጫኔ ጋር በመሆን ገዱን ጨምሮ አሁን የማልጠቅሳቸዉ ሌሎች በመጠኑም ቢሆን የህወሃትን ረዥም እጅ እንዲያጥር የሚከራከሩ የማእከላዊ ኮሚቴ ሰወችን ለማባረር ወስነዉ ነበር፡፡ ነገሩ ግን ወዲህ ነዉ ስብሰባዉ እየተጋመሰ ሲመጣ ያልጠበቁት resistance ከሌሎች የብአዴን አባሎች ጠበቃቸዉ፡፡ ወዲያዉም አለምነዉ ህዝቡ ለዉጥ ይፈልጋል የእኛን ዉሳኔ እየጠበቀ ነዉ ብሎ ለመከራከር እንዲያመቸዉ ከስብሰባዉ አቋርጦ በመዉጣት ለህወሃት ደጋፊዉ ለሪፖርተር ጋዜጣ ትልልቅ ዉሳኔዎችና ለዉጦችን ይዘን እንመጣለን በማለት መግለጫ ሰጠ፡፡ ይሄም የማእከላዊ ኮሚቴዉን ህዝቡ እራሱ እየጠበቀን ነዉ፡ ለህዝብ ቃል ገብተናል መባረር ያለበት አመራር ይባረራል መጠየቅ ያለበትም ይጠየቃል የሚል ክርክር ይዞ መጣ፡፡ ነገር ግን አልተሳካም፡፡

የገዱን መዉረድም አጥብቀዉ ፈልገዉ የነበሩ ቢሆንም አብዛኛዉ የማእከላዊ ኮሚቴዉ ከገዱ ጎን በመቆሙ ሳይሳካ ይቀራል፡፡ ህወሃትም ማእከላዊ ኮሚቴዉ ገዱን ለማዉረድ እንደማይፈለግ ሲያዉቁ በተለያየ መንገድ ጫና ለማድረግ ሞክሯል፡፡ ለምሳሌ በህወሃት ደጋፊዎች አማካኝነት ገዱ ወርዶ በሌላ ተተክቷል የሚል ዜና ሰሩ፡፡ ይሄም ታስቦ የነበረዉ እኛ በዉጭ ብናራግበዉ ስብሰባዉ ዉስጥ ያሉትን የብአዴን አባላትን አነሳስቶ በገዱ ላይ እርምጃ ይወስዳሉ ብሎ በማሰብ ነበር፡፡ ከወረደም የአንባሳደርነት ሚና እንሰጠዋለን የሚል ገዱንም ሆነ ደጋፊወችን reassure የማድረግ ፕሮፖጋንዳም ተሰርቷል፡፡ በዚህ መሃል ግን ጭራሽ ነገሩ ተገልብጦ አለምነዉ ተገምጋሚ ሁኖ ቁጭ አለ፡፡ በግምገማዉም ባህርዳር መሃል ከተማ ላይ ይሄን ትልቅ ቤት የት አምጥተህ ሰራህ፡፡ በወር ከ20ሺህ ብር በላይ እያከራየህ የምትኖዉ የመንግስት ደሞዝህ ይሄን ያሰራል ወይ የሚል ጥያቄወች የቀረቡበት ሲሆን፡፡ ቤቱ ያለቀዉ መጽሀፍ ሽጨ ነዉ፤ የተለያዩ ድርጅቶች የቦርድ አባል ነኝ እሱን እሱን ሰብስቤ ነዉ ቢልም ሰሚ አላገኘም፡፡ የስልጣን ጥም አለብህ፤ እኔ ብቻ ነኝ ለክልሉ የማዉቅለት ትላለህ፤ ሌሎችን ታሳንሳለህ፤ ቡድን ዘርግተሃል የሚሉ ግምገማወች ቀርበዉበታል፡፡ በክልሉ ህዝብ ተቀባይነት እንዴለለዉና ለምሳሌ ያህል በቆቦ የተፈጠረዉን ችግር እኔ ነኝ የምፈታዉ ብሎ ቢሄድም እንኳን ሊፈታ አባብሶ ነዉ የመጣዉ የሚል ወቀሳ ሁሉ ቀርቦበታል፡፡

ገዱ ወደ ስልጣን ሲመጣ አለምነዉ የገዱ ቡድን የነበረ ሲሆን አሁን ተገልብጦ ገዱን ክልል አትመራም አንተም ሆነ እኔ አንመራም እንዳለ ተሰምቷል፡፡ አለምነዉ ቡድን በመመስረትና የእሱን ሃሳብ የማይቀበሉትን በተደራጀ ሁኔታ በማባረርና ከክልሉ ቢሮወችና ከድርጅቱ በማራቅ ይታወቃል፡፡ በዚህኛዉ ስብሰባ ግን የአለምነዉና የበረከት ቡድን ተሸናፊ ሁኖ ወቷል፡፡ ጭራሽ አለምነዉ ባላሰበዉ መንገድ ከክልሉ ስልጣን የመራቅ ሁኔታ አንዣቦበታል፡፡የተባለዉ ሪፎረምም በሽኩቻ ምክንያት ምንም ነገር ሳይካሄድ ቀርቷል፡፡ በመግለጫ አጻጻፍ ጉዳይ እንኳን ሌላ ንትርክ አንስተዉ ነበር፡፡

ስለዚህም ለሶስተኛ ግዜ የስልጣን ማዉረድ ሙከራ ህወሃት በገዱ ላይ ቢሞክርም ሳይሳካ ቀርቷል፡፡ ነገር ግን የብአዴን መአከላዊ ኮሚቴ ገዱን አላስነካም ቢልም ደመቀ መኮነንን ግን ማዉረድ አልቻለም፡፡ ማእከላዊ ኮሚቴዉ ገዱን የብአዴን ሊቀመንበር እንዲሆን ቢፈልግም የበረከት ቡድን የደመቀ መኮነን ደጋፊ በመሆኑ ሁለቱም ቡድን ሳይጎዳዳ (compromise አድርገዉ) የየራሱን ሰዉ ባለበት አስቀምጦ ወቷል፡፡ በዚህ ሽኩቻ ማህል ግን ምናልባትም ለአማራ ህዝብ ሊጠቅሙ የሚችሉ ዉሳኔወች ባለመካሄዳቸዉ ተጎጅዉ ያዉ ህዝቡ ይሆናል ማለት ነዉ፡፡

ሌላዉ ግልጽ የሆነዉ ነገር የአማራ ክልል ምክር ቤት 100% የገዱ ደጋፊ ሲሆን የብአዴን ማእከላዊ ኮሚቴ ከ 95% በላይ ገዱን ይደግፋል፡፡ ስለዚህም ገዱን እንኳን ህወሃት ብአዴን እራሱ ላዉርድ ቢል አሁን ባለዉ ሁኔታ ማዉረድ አይችልም፡፡ ገዱ ከዚህ በኋላ የሚወርደዉ ኢሀዴግ ሲወርድ ይመስላል፡፡ በራሱ ፍላጎት እንኳን ለመዉረድ ደጋፊዎቹ የሚፈቅዱለት አይሆንም፡፡ ህወሃት የገዱን መዉረድ አጥብቆ የሚፈልገዉ ገዱ ይጎዳኛል ብሎ አይደለም፡፡ የገዱ መዉረድ ለህወሃት symbolic value ስለአለዉ ነዉ፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ የብአዴን ሰወች ገዱ ከማንም የተሻለ ነዉ ብለዉ ሳይሆን የገዱ መኖር ለነሱም symbolic value ስላለዉ ነዉ፡፡

ሀወሃት የደህዴንን ማእከላዊ ኮሚቴ አስገድዶም ቢሆን ሁለት ለህዋሀት በታማኝነት የሚያገለግሉ ሃላፊዎቹን አስመርጧል፡፡ በኦህዴድና በብአዴን ሰወች ከቀን ወደ ቀን እምነት እያጣ በመምጣቱ ቢያንስ አንድ ጠንከራ ቡድን እንደሚያስፈልገዉ ስለተረዳ ደህዴንን መጀመሪያ የመረጡትን ምርጫ አንስተዉ እደገና ሌላ ዉሳኔ አንዲያካሂዱ በማስገደድ ሁለት የራሱን ሰወች ወደ ፊት በማምጣት ትንሽ ትንፋሽ ገዝቷል፡፡

በረከት ከበስተጀርባ ሁኖ ኢህአዴግን እንደገና ተረክቧል፡፡ ህዋሀት ከ crisis መዉጫ ሃሳብ ማመንጨት ባለመቻሉ ለጊዜዉ በረከትን ነጻነት በመስጠት የችግር መዉጫ ስትራቴጅና የፖሊሲ አቅጣጫ እንዲነድፍ ተደርጓል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ብአዴንን የማጥራት ስራ እንዲሰራ ቢደረግም በሰሞኑ ስብሰባ ግን ያን ማድረግ አልቻለም፡፡ ለጊዜዉ ባይሳካለትም፡ ሰዉየዉ ግን በረከት በመሆኑ ነገ በፈለገዉ መንገድ ማጽዳቱ አይቀርም፡፡ በረከት ትልቁ ችግሩ ኢትዮጵያ ዉስጥ በመጥፎም ሆነ በጥሩ ጎኑ የራሱ ስም ብቻ እንዲናኝ ይፈልጋል፡፡ ሰዉየዉ በህክምናዉ ዘንድ Narcissistic personality disorder የምንለዉ በሽታ ተጠቂ ነዉ፡፡ ገዱን በተደጋጋሚ የሚከሰዉ ስምህ ከድርጅት በላይ ገኗል የሚል ነዉ፡፡ እኛ ለድርጅት እየታገልን እንደ ጭራቅ እንታያለን እናንት ስማችሁን ትገነባላችሁ ይላል፡፡ በበረከት አይን ለማ መገርሳም ሆነ ዶ/ር አብይ በዚሁ ስሌት የሚታዩ ይሆናሉ ማለት ኑዉ፡፡ ስንተረጉመዉ ለደ/ር አብይ ጠቅላይነት የበረከት ይሁንታ ወሳኝ ነዉ ማለት ነዉ፡፡ እንግዲህ አባዱላ ካላሳመነዉ በቀር በረከት ከላይ ከተባለዉ የተለየ አመለካከት አይኖረዉም፡፡ በዛ ላይ በኢህአዴግ ዉስጥ ህዝባዊነት የሚያጠቃዉ ሰዉ ካለ በማንኛዉም መንገድ ዋጋ ይከፍላል፡፡ ይህ የድርጅቱ መርህ ነዉ፡፡

ሁሉም ኢትዮጵያዊ ይህን ያዳምጥ | እኛን በማዘናጋት እየተሰሩ ያሉ ሴራዎች | ዶ/ር ዲማ ነገዎ፣ ሻለቃ ዳዊት ወ/ጊዮርጊስና ዶ/ር ጌታቸው በጋሻውን ይስሟቸው


ሁሉም ኢትዮጵያዊ ይህን ያዳምጥ | እኛን በማዘናጋት እየተሰሩ ያሉ ሴራዎች | ዶ/ር ዲማ ነገዎ፣ ሻለቃ ዳዊት ወ/ጊዮርጊስና ዶ/ር ጌታቸው በጋሻውን ይስሟቸው

በውጭ ምንዛሪ እጥረት ሳቢያ የነፍስ አድን መድኃኒቶች ጥቁር ገበያ ደርቷል

  • እንደሞባይል በግመል ተጭነው ወደ አገር ውስጥ የሚገቡ መድኃኒቶች ተበራክተዋል
  • ዜጎች መድኃኒት ፍለጋ እየተንከራተቱ ነው

ዋዜማ ራዲዮ- ከውጭ ምንዛሬ ጋር በተያያዘ አገሪቱ አጣብቂኝ ውስጥ መግባቷን የሚያሳብቁ ምልክቶች መታየት ከጀመሩ ሰንበትበት ብሏል፡፡ የውጭ ምንዛሬ መሳሳትን ተከትሎ አገር ውስጥ የግንባታ ዕቃዎች የዋጋ ንረት መፈጠሩን በዘገብን በሳምንታት ውስጥ ችግሩ ከብረታ ብረት የግንባታ ዕቃ ወደ ነፍስ አድን መድኃኒቶች መዛመቱ የአገሪቱ ፈተና ስለመብዛቱ አመላካች ሆኗል፡፡
የዋዜማ ዘጋቢዎቻችን በተዘዋወሩባቸው ፋርማሲዎች ባለፉት ዐስርተ ዓመታት ተከስቶ የማያውቅ የመድኃኒቶች እጥረት መታየቱን ለማረጋገጥ ችለዋል፡፡ ሁነኛ መድኃኒቶችን ጨምሮ ጤናን ለመጠበቅ ተብለው የሚታዘዙ አልሚ ንጥረ ነገሮችም ከገበያ ተሰውረዋል፡፡
ወተትና ሌሎች ጠቃሚ ንጥረ ነገሮችን የያዘውና ለምታጠባ እናትና ለእርጉዝ ሴት ተዘውትሮ የሚታዘዘው “ሊብቶማማ” አንዱ ጣሳ ከመንፈቅ በፊት 100 ብር ይሸጥ ነበር፡፡ አሁን ዋጋው ወደ 300 ብር አሻቅቧል፡፡ ዋጋው ማሻቀቡ ብቻ አይደለም ችግሩ፡፡ ቀደም ባሉ ጊዜያት ከፋርማሲም አልፎ በየሱፐርማርኬት እንደልብ ይገኝ እንደበረና አሁን ግን “ሊብቶማማን” ያለበትን አውቃለሁ የሚል ጠፍቷል፡፡
“በፍለጋ እግሬ ቀጠነ፤ ‘ምናልባት የእናቶችና ሕጻናት ሆስፒታሎች ውስጥ ጠይቅ’ ተብዬ በስንት ውጣ ዉረድ እዚህ ጌታሁን በሻህ ጋ ሁለት ጣሳ በስድስት መቶ ብር ገዛሁ፤ ለዚያውም በስንት መከራ…” ብሎናል ባለቤቱ ነፍሰጡር እንደሆነች የነገረን ግለሰብ፡፡ በመጨረሻ ሊብቶማማን ማግኘት የቻለው ከሴማህ የእናቶችና ሕጻናት ክሊኒክ ነው፡፡ ሊብቶማማ አልሚ ምግብ የሱፐርማርኬት ሸቀጥ ከመሆን አልፎ በጥቁር ገበያ የሚታደን መሆኑ የችግሩን ስፋት የሚያመላክት ነው፡፡

የግመል መድኃኒት
በአሁኑ ጊዜ በመድሀኒት አስተዳደርና ቁጥጥር ባለ ስልጣን ከዋና ዋና የመድኃኒት ዝርዝር ውስጥ የተካተቱና ኾኖም ግን ከገበያ ፈጽሞ የተሰወሩ መድኃኒቶች ቁጥር ከ20 እንደማያንስ የሚናገሩ የመድኃኒት ቅመማ ባለሞያዎች ታካሚዎች ከጥቁር ገበያ ወይም ውጭ ከሚኖሩ ዘመዶቻቸው ብቻ ማግኘት የሚችሏቸውንና በመደበኛ ግብይት የማይገኙ መድኃኒቶች ዝርዝር በከፊል ነግረውናል፡፡

ለካልሺየም እጥረት በመርፌ መልክ የሚታዘዘው ካልሺየም ግሉኮኔት፣ ለልብ ህመም የሚታዘዘው ፕሮፕራኖሎል ከገበያ ከጠፉ ሰነባብተዋል፡፡ የደም መርጋትን ለማስወገድ በመርፌ የሚታዘዘው ሄፓሪንና ኢኖክዛፓሪን አንድ መርፌ በጥቁር ገበያ 300 ብር መድረሱንም ሰምተናል፡፡ የአፍንጫ መታፈንን ተከትሎ የሚታዘዘው ስዊዘርላንድ ሠራሹ ኦትሪቪን ናሳል ድሮፕ ቀደም ሲል ከመቶ ብር ጀምሮ ገበያ ላይ እንደልብ ይገኝ እንደነበረና አሁን ግን ፈጽሞ ማግኘት እንዳልተቻለም ታውቋል፡፡

በ”አር ኤች ፋክተር” መለያየት ጽንስ ያለጊዜው እንዳይወርድ የሚያግዘውና በተለምዶ ሾተላይ ለሚባለው ችግር የሚታዘዘው አንቲ-ሮ-ዲ-ኢሚኖግሎቢን (Anti RHO-D Immunoglobulin) በጥቁር ገበያ ከ3ሺህ እስከ 5ሺህ ብር በድርድር እየተሸጠ መሆኑም ተነግሮናል፡፡
ተፈላጊነታቸው እምብዛምም ሆኖ ነገር ግን ብዙ ፈላጊ ስለሌላቸው ብቻ በብዛት የማይመረቱ መድኃኒቶችም በዶላር ምክንያት ወደ አገር ቤት ስለማይገቡ በጥቁር ገበያ እየተቸበቸቡ እንደሆነ ይነገራል፡፡ “አንቲ ሎክሲን ዝገት የነካው ብረት ሲወጋን የሚታዘዘ መድኃኒት ነው፡፡ በፍሪጅ መቀመጥ ያለበት መድኃኒት ቢሆንም በበረሃ ተንገላቶ እየገባ ለገበያ እየቀረበ ነው” ይላል ዋዜማ የነጋገረችው የፋርማሲ ባለሞያና የመድኃኒት ደላላ፡፡

ለደም ግፊት የሚታዘዙ ሀይድራላዚንም ከገበያ ከተሠወሩት አንዱ ነው፡፡ ለደም ማነስ የሚታዘዘው ሀይማፕ ሲራፕ (HAEM UP SYRUP) አገር በቀሉ ካዲላ ብቻ የሚያመርተው ሲሆን በውጭ ምንዛሬ እጥረት ምክንያት አሁን በበቂ ማምረት እንዳልቻለ ሰምቻለሁ ይላል ይኸው የመድኃኒት ባለሞያ፡፡

ለጨጓራ በሽታ የሚታዘዙት ስዊዘርላንድ ሰራሹ ኔክሲየም (በስሪት ስሙ ኢሶመፐራዞል) (Esomeprazole) 14 ፍሬዎችን አልፎ አልፎ በግል የመድኃኒት መደብሮች እስከ 3መቶ ብር ከፍሎ ማግኘት ቢቻልም አሁን አሁን ግን እንደልብ ለማግኘት ወደ ጥቁር ገበያ መዝለቅ አስፈላጊ ሆኗል፡፡
ቲንየም አንቲባዮቲክ በሐኪም ጥብቅ ትዕዛዝ ብቻ በማኅተምና ፊርማ ወጪ ተደርጎ የሚገኝ፣ በጥንቃቄ የሚወሰድ መድኃኒት ሲሆን አንዱ ቫይል በ400 ብር በጥቁር ገበያ መሸጥ ተጀምሯል፡፡ ይህ መድኃኒት ሱስ የማስያዝ እድሉ እጅግ ከፍተኛ በመሆኑ ወደ ጥቁር ገበያ መቀላቀሉ እንደ አገር አሳሳቢ ነው ይላሉ ባለሞያዎች፡፡
ከላይ ከተዘረዘሩት መድኃኒቶች በተጨማሪ ለሚለበልብ ስሜት የሚታዘዘው ፈሌክሲካም፣ ለሳል የሚታዘዘው ሜዶቨንት ሽሮፕ፣ ለደም ግፊት የሚታዘዘው ፉሪዴንክ፣ ለሕመም ማስታገሻ የሚታዘዘው ግሮፌናክ በሙሉ አገር ውስጥ ባሉ ፋርማሲዎች ማግኘት ዘበት እየሆነ መምጣቱም ተነግሯል፡፡
“ጣፊያ ኢንሱሊን አያመርትም፤ አገር ኢንሱሊን አታስገባም”
ሕይወት አድን ከሚባሉ መድኃኒቶች የሚመደበው ኢንሱሊን ከ2 ሚሊዮን የሚልቁ ኢትዮጵያዊ የስኳር ሕመምተኞችንና ቤተሰቦቻቸውን ክፉኛ እያስጨነቀ ነው፡፡ የመድኃኒት ፈንድና አቅርቦት ኤጀንሲ ‹‹አታስቡ! በቂ ክምችት አለኝ›› ቢልም ለጊዜው የሚያምነው ማግኘት አልቻለም፡፡
ሸገር ሬዲዮ፣ ኢቢሲ እና ፋና ቲሌቪዥን ጣቢያዎች በቅርቡ በሠሯቸው ተደጋጋሚ ዘገባዎች የስኳር ሕሙማን ኢንሱሊን እጥረት እንዳጋጠማቸውና በተለይም ከገጠሪቱ ኢትዮጵያ ለሕክምና ወደ ከተማ የመጡ ታካሚዎች እንደወትሮው ለሦስት ወራት የሚሆን ኢንሱሊን ሸምተው ወደ አገራቸው መመለስ እንዳልቻሉ መስክረዋል፡፡ አንዳንድ ታካሚዎች ኢንሱሊን እስከናካቴው ሊጠፋ ይችላል በሚል እሳቤ በቀን መውሰድ ያለባቸውን የኢንሱሊን መጠን ቀንሰው እየተወጉ እንደሆነም ለተጠቀሱት የመገናኛ ብዙኃን ተናግረዋል፡፡

በመንግሥት ሆስፒታሎችና በሕዝብ የመድኃኒት መደብሮች አካባቢ ሁኔታውን ለማጣራት ከሁለት ሳምንት በፊት ባደረግነው ሙከራ ኢንሱሊን ከገበያ አለመጥፋቱንና ሆኖም ግን ክምችቱ እየተመናመነ መሆኑን በመረዳት ሥጋት የገባቸው ፋርማሲዎች ታማሚዎች ከሚጠይቁት መጠን ግማሹን ብቻ መስጠት ጀምረው እንደነበረ ለማረዳት ችለናል፡፡ ካለፈው ሳምንት ወዲህ ግን የመድኃኒት ፈንድ አገሪቱ ለ11 ወራት የሚሆን በቂ የኢንሱሊን ክምችት እንዳላት በመግለጹ ሁኔታዎች መሻሻልን አሳይተዋል፡፡

“ዜጎች መንግሥትን የማያምኑበት ደረጃ ላይ ደርሰዋል፡፡ በቂ ክምችት አለ እያልናቸው በቻሉት አቅም ሁሉ በርከትከት አድርገው ነው እየገዙ ያሉት፡፡ እነሱ ሲያከማቹ ደግሞ እጥረት ይፈጠራል” ትላለች በፒያሳ ከነማ ፋርማሲ ውስጥ የምትሠራ የመድኃኒት ባለሞያ፡፡
የኢንሱሊን ከገበያ ጠፍቷል የሚለው የሚዲያ ጩኸት ገፍቶ ቢመጣም በመድኃኒት ፈንድና አቅርቦት ኤጀንሲ ተቀባይነት ሊያገኝ አልቻለም፡፡ ከመንግሥት በኩል ሁሌም እንደሚሰማው ‹‹እጥረት የለም፣ እጥረቱን የፈጠረው የፍላጎት መጨመር ነው፤ እጥረቱ ጊዝያዊ ነው፤ እጥረቱን የፈጠሩት ስግብግብ የመድኃኒት ነጋዴዎች ናቸው›› የሚሉ እርስበርሳቸው የሚምታቱ መግለጫዎች ዛሬም እየተሰሙ ይለኛሉ፡፡
የንግድ ውድድርና የሸማቾች ጥበቃ ባለሥልጣን ከሁለት ወራት በፊት ስምንት የመድኃኒት አስመጪዎችን መድኃኒት መጋዘን በማጎር እጥረት እንዲፈጠር አደርጋችኋል፣ ለዋጋ ንረትም ምክንያት ሆናችኋል ብሎ ፍርድ ቤት የገተራቸው የዛሬ ሁለት ወር ገደማ ነበር፡፡ ጉዳያቸው ዛሬም አልተቋጨም፡፡

በቀናት ልዩነት የተከሳሽ መድኃኒት አቅራቢዎችን ቁጥር ወደ 19 ከፍ ብሎም ነበር፡፡ ከነዚህ ተከሳሾች ውስጥ አንድም የአገር ውስጥ መድኃኒት አምራች የለበትም፡፡ በኢትዮጵያ በዜጎችና በውጭ ካምፓኒዎች ሽርክና የተቋቋሙ 22 አገር በቀል የመድኃኒት አምራቾች በአሁኑ ጊዜ በሥራ ላይ ይገኛሉ፡፡ በ20 ሚሊዮን ዶላር ወጪ በቻይና ባለሐብቶች የተቋቋመው ሂውማንዌል ፋርማሱቲካል በአማራ ክልል፣ ሀገረማርያም ተመርቆ ሥራ የጀመረው ከጥቂት ወራት በፊት ነበር፡፡

“ተከሳሾቹ መድኃኒት መደበቅ ብቻም ሳይሆን ከአንድ መድኃኒት እስከ መቶ ፐርሰንት ጭማሪ አድርጎ በመሸጥም ተወንጅለው ነበር፡፡ ከተከሳሾቹ መሐል ሀየላ፣ ማክ፣ በከር፣ አምባ፣ አፍሪ ሜድና ጄኔቲክ ፋርማሱቲካል ይገኙበታል፡፡
ከስኳር ታማሚዎች ቁጥር የተነሳ አሁን የሚዲያዎችን ትኩረት የሳበው የኢንሱሊን መድኃኒት መሰወር ይሁን እንጂ በየሆስፒታሉ በርካታ የመድኃኒት ዝርያዎች ከጠፉ ሰነባብተዋል፡፡ ነገር ግን የኢንሱሊንን ያህል አነጋገሪ መሆን አልቻሉም፡፡
“እኔ እስከማውቀው ኢንሱሊን አልጠፋም፤ እንደውም ከሌላው መድኃኒት ይልቅ በሽ…በሽ ነው፤ ሰው መድኃኒቶቹን ‘በብራንድ ኔም’ ስለሚያውቃቸው ነው የጠፋ የመሰለው፡፡” የሚለው ዋዜማ ያነጋገረችው ፋርማሲስት “ብዙ ሰው “ኢንሱላታርድ” ካልሰጠከው “ጁስሊን” ብትሰጠው እሺ አይልም፡፡ የተለያየ ንግድ ስም ያላቸው አንድ አይነት መድኃኒቶች እንደሆነ ብታስረዳቸውም አይሰሙህም፡፡” ይላል፡፡
“ኢንሱሊን በከነማ፣ በቀይ መስቀል እና በሁሉም ሆስፒታሎች በአንድ ወር ብቻ 410ሺ ቫይል ተሠራጭቷል፡፡ ኾኖም ታካሚዎች መድኃኒቱ ይጠፋል በሚል ከሚያስፈልጋቸው በላይ ይገዛሉ፡፡ የግል ፋርማሲዎችም መድኃኒቱ ሲጠፋ ጠብቀው በጥቁር ገበያ ለመሸጥ ሆን ብለው ያከማቻሉ፡፡ እጥረቱ የሚፈጠረው በዚህ ምክንያት ይመስለኛል፡፡” ይላል ዋዜማ በዚህ ርዕሰ ጉዳይ በስፋት ያነጋገረችው፤ በፋርማሲ በዲግሪ ከግል ኮሌጅ ተመርቆ በመድኃኒት ማሻሻጥና ድለላ ሥራ የተሠማራ ባለሞያ፡፡ ይኸው ባለሞያ እንደነገረን ከሆነ ብዙ ለማጠራቀምና እጥረት ሲፈጠር አውጥቶ ለመሸጥ በሚሞክሩ ሰዎች የተማረረው ጥቁር አንበሳ ሆስፒታል “ከራሴ ሆስፒታል ላልተመረመሩ መድኃኒቱን አልሸጥም” የሚል ውሳኔ አስተላልፏል፡፡

የመድኃኒት የገበያ ሠንሠለት
የመድኃኒት ሥራ የትርፍ ሕዳግ ከ15 እስከ 20 በመቶ ብቻ ነው፡፡ አንድ ኩባንያ ራሱ አስመጥቶ፣ ራሱ ጅምላ አከፋፍሎ፣ ራሱ ካልቸረቸረው መንግሥት ይሁንታ በሰጠው የትርፍ ሕዳግ ብቻ ሠርቶ የሚያመረቃ ትርፍ ማግኘት አይችልም ይላሉ በዘርፉ የሚውተረተሩ ደላሎች፡፡ ፋርማሲዎች የተወሰኑ መድኃኒቶችን ከመድኃኒት ፈንድና አቅርቦት ኤጀንሲ በወረፋ መግዛት ይችላሉ፡፡ ኾኖም አብዛኛው ግብይታቸው የሚዘወረው የመድኃኒት አስመጪዎች በሚያሰማሯቸው በዘርፉ የሰለጠኑ ደላሎች ነው፡፡

“አዲስ ብራንድ መድኃኒት ለማስተዋወቅ ለሐኪሞች ብዙ ብር መክፈል ያስገልጋል፡፡ በፋርማሲ የተመረቁ ደላሎች በየፋርማሲው እየሄዱ ማስተዋወቅ አለባቸው፡፡ ሥራው የሚሠራውም በዱቤ በማከፋፈል ነው፡፡” የሚለው የመድኃኒት የሽያጭ ባለሞያ፣ አሁን በቁጥር በብዛት የተከፈቱ ፋርማሲዎች ሁሉም የዱቤ ተጠቃሚዎች ካልሆኑ መድኃኒት ለመረከብ ፍቃደኞች አይሆኑም ሲል ያብራራል፡፡

እነዚህ ሁኔታዎች መድኃኒት ደብቆ እጥረት ሲፈጠር ብቻ አውጥቶ በመሸጥ ሞቅ ያለ ትርፍ ለማግኘት የሚደረገውን ሙከራ እንዲስፋፋ አድርገውታል፡፡ የግል መድኃኒት ቤት የሚሠሩ ፋርማሲስቶች አንድን መድኃኒት ‹‹የለም›› ካሉ በኋላ የደንበኛውን አቅም ገምግመው ‹‹እስኪ ከውጭ የሚያመጡ ሆስተሶች ስላሉ ምናልባት ልሞክርዎ፤ ስልክዎትን ይስጡኝ›› ይላሉ፡፡ ይህ የሚደረገው መድኃኒቱን ከጥቁር ገበያ አምጥቶ በውድ ለመቸብቸብ እንደሆነ ይነገራል፡፡
ዋዜማ ያናገረችው ባለሞያ የመድኃኒት ሽያጭ ሰንሰለቱ ክትትል እንደማይደረግበት ጠቅሶ በተለይም ሥነምግባር የጎደላቸው የሕክምና ባለሞያዎች ጄኔሪክ ኔም ከመጻፍ ይልቅ ብራንድ ኔም በመጻፍ ታካሚዎችን ለእንግልት ይዳርጋሉ ይላል፡፡ “አንድ ታካሚ ሐኪሙ ካዘዘለት የመድኃኒት ስም ውጭ ልስጥህ ብትለው የምታጭበረብረው ነው የሚመስለው፡፡” ሲል ያብራራል፡፡ የዴንማርኩ ኢንሱላታርድ በጠፋበት ወቅት የሆነውን በማስታወስ፡፡ ሐኪሞች በብራንድ ስም መድኃኒት እንዳያዙ ቢደረግ የሚል አስተያየትም ይሰጣል፡፡
የግል ጤና ተቋማት መድኃኒት የሚያገኙት ከግል አስመጪዎች ነው፡፡ የመድኃኒት ፈንድና አቅርቦት ኤጀንሲ መድኃኒት የሚያከፋፍለው ለመንግሥትን የሕዝብ ጤና ተቋማት ብቻ ነው፡፡ አንዳንድ የተመረጡ መድኃኒቶችን ብቻ ለግል ያቀርባል፡፡ የግል አስመጪዎች እንደበፊቱ ዶላር ስለማያገኙ በበቂ መጠን መድኃኒት አያስገቡም፡፡ የሚገቡ መድኃኒቶች ውስን ስለሆኑ የግል ፋርማሲዎች እጥረት እንዲፈጠር ያሏቸውን መድኃኒቶች ይደብቋቸዋል፡፡ ሰው መድኃኒቱን ሲያጣ ግራ ስለሚገባው፣ የሕይወት ጉዳይም ስለሚሆንበት የተጠየቀውን ገንዘብ ይከፍላል፡፡ የዶላር እጥረቱ ጥቁር ገበያው ሁነኛ የመድኃኒት አቅርቦት መስመር እንዲሆን አግዞታል፡፡

አንዳንድ የጠፉ መድኃኒቶች በደላሎች እጅ እንዴት ሊገቡ የሚችሉባቸውን መንገዶች ያነጋገርነው የመድኃኒት ባለሞያ ሲያብራራ፤ ” አንደኛው ከመንግሥት ሆስፒታልና ፋርማሲ በድብቅ በማውጣት ሲሆን፣ ሁለተኛው መድኃኒቶቹን በድንበር በኩል በግመል በማስመጣት” እንደሆነ ያብራራል፡፡ በግመል የሚገቡት ለጤና አደገኛ እንደሚሆኑም አልሸሸገም፡፡

“አብዛኛው መድኃኒት ፀሐይ ከነካው ፈዋሽነቱ ይጠፋል፤ ፍሪጅ ውስጥ መቀመጥ የነበረበት መድኃኒት በግመል ጀርባ በበረሃ መጥቶ በውድ ሲሸጥ ምን ሊከሰት እንደሚችል አስበው፡፡ ታማሚዎች መድኃኒቱን ማግኘታቸውን እንጂ እንዴት እንደገባ አያውቁም፡፡” ሲል ያብራራል፡፡ እነዚህ መድኃኒቶች “ዳካ” ሳይመዘግባቸው፣ ዱካቸው ሳይታወቅ አገር ውስጥ ስለሚገቡ ፎርጅድ የሕንድ መድኃኒት የሚሆኑበት አጋጣሚም ብዙ ነው፡፡
በፓኬጂንግ እና ሌብሊንግ ላይ የተጠመዱ ፋብሪካዎች
መንግሥት በገቢ ንግድ ከጨከነ ሰንብቷል፡፡ በራሱ ሜጋ ፕሮጀክቶች መጨከን ከጀመረ ወራት ተቆጥረዋል፡፡ በመድኃኒት ግን ጨክኖ አያውቅም፡፡ አንዲት አገር መድኃኒት ማስገቢያ የውጭ ምንዛሬ ላይ መሰሰት ከጀመረች የዛች አገር ጥርስ ተነቃንቋል ማለት ነው፡፡ ሰሞኑን እየታየ ያለውም ይኸው ነው፡፡

አገሪቱ ከሚያስፈልጋት የመድኃኒት ፍላጎት 80 ከመቶውን የምታሟላው አንጡራ የውጭ ምንዛሬዋን ከስክሳ ከውጭ በማስገባት ነው፡፡ ከ15 እስከ 20 በመቶ የሚሆነውን የመድኃኒት አቅርቦት አገር ውስጥ በማምረት ላይ የሚገኙት ዘጠኝ ፋብሪካዎችም ቢሆኑ አብዛኛውን የመድኃኒቱን ግብአት ለመሸፈን የውጭ ምንዛሬን ይሻሉ፡፡

ማንኛውም መድኃኒት የብዙ ንጥረ ነገር ድምር ነው፡፡ በድምሩ Active እና inactive ንጥረ ነገሮች ingredient ውህድ ተደርጎ ነው የሚመረተው፡፡ ከፈዋሹ ንጥረ ነገር ባሻገር መድኃኒቱ ሆድ ውስጥ ከገባ በኋላ ቶሎ እንዲበተን የሚያደርጉ ንጥረ ነገሮች (Disintegrant)፣ የፈዋሹ መድኃኒት ማቀፊያዎች (bulking agent)፣ ለጣዕም የሚጨመሩ ንጥረ ነገሮች (sweetening agent)፣ ሳይበላሸሽ እንዲቆይ (reservative) ወዘተ መድኃኒቱን ለማምረት አስፈላጊ ናቸው፡፡ እነዚህ ሁሉ ከውጭ የሚገቡ መሆኑ የምንዛሬን አስፈላጊነት ያጎላዋል፡፡

በዚህም ምክንያት ዛፍ፣ ሜድቴክ፣ አዲግራት፣ ጁልፋር፣ ካዲላ፣ አዲስ ፋርም፣ ፋርማ፣ ሜድ ሶል ሁሉም የዶላር ያለህ እያሉ ነው፡፡ ገዘፍ ያሉ የአገር ውስጥ የመድኃኒት አምራቾች በቁጥር ዘጠኝ ብቻ ሲሆኑ ከዓመታዊ የመድኃኒት ፍጆታ በነዚህ አምራቾች መሸፈን የቻለው ከ20 በመቶ አይዘልም፡፡ እነዚህ ፋብሪካዎች ከ380 እጅግ ወሳኝ የሆኑ የመድኃኒቶች ዝርዝር ውስጥ በአገር ውስጥ መመረት የሚችሉት 65ቱ ብቻ ናቸው፡፡ አብዛኛዎቹ መድኃኒት አምራች ናቸው ለማለት የሚከብደውም ለዚሁ ነው፡፡ ባይሆን በፓኬጂንግና ሌብሊንግ የተጠመዱ ብንላቸው ይቀላል፡፡

በአንጻሩ መንግሥት በየዓመቱ ለመድኃኒት የሚያወጣው ወጭ በከፍተኛ ሁኔታ እየናረ ሲሆን ባለፈው ዓመት ብቻ የስድስት ቢሊዮን ብር የመድኃኒት ግዢ አከናውኗል፡፡ የዓለም ጤና ድርጅትን ከመሰሉ አጋር ድርጅቶች ከዚህ ገንዘብ የማይተናነስ የመድኃኒት ድጎማም ተደርጎለታል፡፡ በድምሩ የከ15 ቢሊየን ብር በላይ ለመድኃኒት ተከስክሷል፡፡ ይህ ሁሉ ሆኖም ፍላጎት አልተሟላም፡፡

በአሁኑ ወቅት ከሦስት መቶ የማያንሱ የተመዘገቡ ጅምላ መድኃኒት አቅራቢዎች በአገሪቱ ይገኛሉ፡፡ የመድኃኒት አቅርቦት በየዓመቱ በ20 በመቶ ቢጨምርም አሁንም ፍላጎት ሊሟላ አልቻለም፡፡ አንዱ ምክንያት በአገሪቱ በከፍተኛ ሁኔታ እየተስፋፋ የመጣው ተላላፊ ያልሆኑ ደዌ ነው የሚሉ ባለሞያዎች አሉ፡፡
የኢትዮጵያ መንግሥት የውጭ ምንዛሬ ጭንቀቱን በዘላቂነት ለማስወገድ እንደ ጨርቃ ጨርቅ ኢንደስትሪው ሁሉ የፋማሱቲካል ኢንደስትሪ ፓርክ ለማቋቋም ወስኖ በፍጥነት ወደ ተግባር መግባቱ ይታወሳል፡፡ በኢትዮጵ ኢንቨስትመንት ኮሚሽንና በዶክተር አርከበ እቁባይ አመራር ቂሊንጦ አቅራቢያ በ5.5 ቢሊዮን ብር በቻይናው ሲቲሲኢ እየተገነባ ያለው የመድኃኒት ፓርክ ታይቶ በማይታወቅ ፍጥነት እየተገነባ ይገኛል፡፡ ፍሬ እስኪያፈራ ግን ረዥም ዓመታትን መፈለጉ አይቀርም፡፡
የውጭ ምንዛሬ- አዙሮ የሚጥል በሽታ
መድኃኒት ፋብሪካ የሚገነቡ ባለሐብቶች ማሽን መቶ በመቶ ከቀረጥ ነጻ ያስገባሉ፣ የታክስ እፎይታ ይሰጣቸዋል፤ 70 በመቶ ያለ ማስያዣ ብድር ያገኛሉ፡፡ በጨረታ ጊዜ የተወዳዳሪነት የዋጋ ድጋፍ ይደረግላቸዋል፡፡ 50 በመቶ ምርታቸውን ለወጪ ንግድ ካቀረቡ የ3 ዓመት ግብር ነጻ ይደረጋሉ፡፡ ያም ሆኖ ብዙ ፋብሪካዎች የኢትዮጵያ ነገር አይማርካቸውም፡፡ የሁሉም ምክንያት ተመሳሳይ ነው፡፡ ‹‹ርካሽ ጉልበት አለ፤ አልሰለጠነም፤ ሰፊ ገበያ አለ፤ ዶላር ግን የለም›› ይላሉ በአንድ ድምጽ፡፡
እውነት አላቸው፡፡
በኢትዮጵያ የተሠማሩ በርካታ ዓለም አቀፍ ኩባንያዎች በሕግ የተፈቀደላቸውን የትርፍ ገንዘብ በዶላር ከብሔራዊ ባንክ ለመውሰድ እንዳልቻሉ ይታወቃል፡፡ ከነዚህም መካከል አንዱ ዳንጎቴ ሲሚንቶ ነው፡፡ በተመሳሳይ በአገሪቱ ግዙፉ የቢራ ጠማቂ ሃይኒከን በዓመታት ውስጥ ያተረፈውን ገንዘብ በዶላር ከአገር ለማውጣት አለመቻሉ ሲነገር ቆይቷል፡፡ መንግሥት የችግሩን አሳሳቢነት በመረዳት ከቢራ ጠማቂው አመራሮች ጋር ባደረገው ድርድር ከአገር ለማውጣት ያልቻሉትን ግዙፍ የዶላር ክምችት ለፋብሪካው ማስፋፊያ እንዲውል፣ ይህንኑ ለማሳለጥም ንግድ ባንክን ጨምሮ ሁሉም የግል ባንኮች ያላቸውን ጥሪት ቆነጣጥረው በመዋጮ 40 ሚሊዮን ዩሮ ለሃይኒከን ኤል ሲ መክፈቻ እንዲያውሉ ከብሔራዊ ባንክ መመሪያ እንደተሰጣቸው፣ ይኸው መመሪያም ከዶክተር አርከበ እቁባይ እንደተላለፈ ሳምንታዊው ፎርቹን ጋዜጣ በጃንዋሪ 30 ዕትሙ ጽፎ ነበር፡፡
የኋላ ኋላ ‹‹እኔ ትዕዛዝ አልሰጠሁም፤ ሥልጣኑ የብሔራዊ ባንክ ነው›› የሚል ማስተባበያ ከአርከበ እቁባይ እንደደረሰውም ይኸው ጋዜጣ ጽፏል፡፡ ከዚህ የዶላር መዋጮ ነጻ እንዲሆን የተደረገው ደቡብ ግሎባል ባንክ ብቻ ሲሆን አዋሽ ባንክ ትልቁን መዋጮ እንዲሰጥ ግዳጅ ተጥሎበት ነበር፡፡ ‹‹ለመድኃኒት የሌለውን ዶላር ለቢራ ጠማቂ አምጡ ተባልን!›› ሲል መገረሙን የገለጸው የዚሁ ዘገባ አካል የተደረገ አንድ የባንክ ሠራተኛ የምንዛሬ እጥረቱ መንግሥትን እንዳሰከረው የሚጠቁም ሐሳብ አንጸባርቋል፡፡
ባንኮች ዶላር አዋጡ የሚል መመሪያ ሲደርሳቸው በአንድ ዓመት ውስጥ ይህ ለሁለተኛ ጊዜ እንደሆነም ተዘግቧል፡፡ ከወራት በፊት ለኢትዮጵያ ንግድ መርከብ ደርጅት ተመሳሳይ የዶላር ክፍያ መዋጮ የግል ባንኮች የውዴታ ግዴታ መመሪያ ተላልፎላቸው ነበር፡፡

የመድኃኒት ፈንድና አቅርቦት ኤጀንሲ አገሪቱ የሚያስፈልጓትን የመድኃኒት ዝርዝር መዝግቦ ግዢ ፈጽሞ ያቀርባል፡፡ ኾኖም ሁሉም መድኃኒቶች በዚህ መሥሪያ ቤት በኩል አያልፉም፡፡ ሁሉንም መድኃኒት የማቅረብ አቅሙም የለውም፡፡ በመሆኑም ኤጀንሲው በአገሪቱ ዋና ዋና የጤና ችግሮችን መሠረት ያደረገ ግዢ ይፈጽማል፡፡ የመድኃኒት ግዢው የሚካሄደው የጤና ተቋማት ለዚህ መሥሪያ ቤት በሚያቀርቡት የፍላጎት ዝርዝር መሠረት ነው፡፡

ኤጀንሲነው በሚቻለው ሁሉ 17 ቅርንጫፎችን ተጠቅሞ መድኃኒት ግዢ ኮማንድ ፖስት አቋቁሞ የሚቻለውን ሁሉ ሞክሮ ባይሞላለት “የኅብረተሰቡ መድኃኒት የመጠቀም ልምድ መጨመር ነው እጥረት እየፈጠረ ያለው” እስከማለት ደርሶ ያውቃል፡፡ ኤጀንሲው ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በጀመረው ዘመናዊ አሰራር በየጊዜው የግዢ ጨረታ ከማውጣት ይልቅ አንድ የመድኃኒት አቅራቢ ለሦስት ዓመት እንዲፈራረም በማድረግ በጨረታ ሂደት የሚባክነውን ጊዜ ለማሳጠር እየሞከረ ይገኛል፡፡ ኾኖም መድረስ የሚችለው የሕዝብና የመንግሥት የጤና ተቋማትን ብቻ በመሆኑ ጥረቱ ግመሽ ጎዶሎ አደርጎበታል፡፡
“በቅርብ ጊዜ ውስጥ ለቀዶ ጥገና የሚውሉ ክሮች ጠፍተዋል እንዳንባል እሰጋለሁ” የሚለው የራስ ደስታ ዳምጠው ሆስታል ሀኪም “እንደልብ የሚገኙ የሐኪም ጓንት፣ አንቲ ፔይን፣ አንቲ ባዮቲክ አንቲ ኤነፌክሽን፣ የባክቴሪያ ኤንፌክሽን ለማከም የሚውሉ የመርፌ ሜሮፔኔም፣ ቫንኮማይሲን ስንጠይቅ ጠብቁ እየመጣ ነው መባል ተጀምሯል፤ ያስፈራኛል” ይላል፡፡
“አስበው እንግዲህ፤ ኢትዮጵያ ከሰሐራ በታች በስኳር ሕመምተኞች ብዛት አንደኛ ናት፡፡ ከ2 ሚሊዮን በላይ የስኳር ህመመትኛ ያለባት አገር መሆኗ ይታወቃል፡፡ መንግሥት ኢንሱሊን በምንዛሬ ምክንያት ጠፋ ካለ ዜጎችን በጅምላ ጨራሽ መሣሪያ ከመግደል በምን ይተናነሳል” ሲልም ይጠይቃል፡፡